Μπορεί ο Αύγουστος του 2018 –τότε που, κατά πώς μας διαβεβαίωσε και ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ, βγαίνουμε από την αυστηρή επιτήρηση– να μοιάζει με ακόμη ένα μακρινό ορόσημο, στην πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο κοντά από όσο μπορεί κανείς να πιστεύει. Οι εξελίξεις των επόμενων μηνών θα τον φέρουν μπροστά μας με ακόμη πιο μεγάλη ταχύτητα.
Μετά το μάθημα ότι τα μνημόνια δεν καταργούνται με ένα άρθρο και τη ζημιά δισεκατομμυρίων που υπέστη η χώρα τα τρία τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ θα πρέπει να μάθει πως ο μόνος τρόπος για να βρεθούν λεφτά είναι μόνο με την «πραγματική» έξοδο στις αγορές, με τις αποκρατικοποιήσεις ή τις επενδύσεις και βεβαίως με ένα νέο μνημόνιο.
Στην πραγματικότητα, πολλοί λίγοι πιστεύουν πως, υπό τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα και με τις χρηματοδοτικές ανάγκες να παραμένουν υψηλές τα επόμενα χρόνια, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε τροχιά πραγματικής εξόδου από τα μνημόνια. Και αυτό γιατί η επιτήρηση, έστω και όχι αυστηρή, θα εξακολουθεί να υφίσταται για πάρα πολλά χρόνια, όπως είπε προσφάτως και ο κ. Πιέρ Μοσκοβισί, και η ρύθμιση του χρέους μετατίθεται όλο και πιο μακριά.
Αν υποτιμηθούν οι κίνδυνοι του 2019 και η κυβέρνηση πιστέψει ότι μπορεί να «σηκώσει» 12 δισ. ευρώ από τις αγορές με χαμηλά επιτόκια και χωρίς άλλες χρηματοδοτικές πηγές ή κάλυψη από τον ESM, τότε το επόμενο μνημόνιο ή η εγγύηση μιας ενισχυμένης γραμμής πίστωσης θα είναι το καλύτερο που μπορεί να μας συμβεί συγκριτικά με τις υπόλοιπες επιλογές που θα έχει τότε διαθέσιμες η χώρα.
Αλλά για όποιον μπορεί να δει λίγο πιο μπροστά, το τέλος των προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης της Ελλάδας δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Αντίθετα, το 2019, λόγω των πολύ υψηλών χρηματοδοτικών αναγκών και της αβεβαιότητας των διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η χώρα, είτε με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είτε με κάποια άλλη, θα βρίσκεται ήδη σε ένα τέταρτο μνημόνιο, ανεξάρτητα αν αυτό θα είναι ένα κανονικό πρόγραμμα χρηματοδότησης ή θα αποτελεί μια τυπική «προληπτική γραμμή» αρκετών δισεκατομμυρίων ευρώ, με νέες δεσμεύσεις και επιτήρηση.
Το 2019 δεν θα είναι μια τυπική χρονιά για την Ελλάδα και γι’ αυτό δεν πρέπει κανείς να υποτιμά τους κινδύνους της υποτροπής ή του ατυχήματος, πολύ δε περισσότερο όταν όλοι μπορούν από τώρα να αντιληφθούν πως οι απαιτήσεις των δανειστών για επιπρόσθετες «εξασφαλίσεις» των δανεικών τους θα αυξηθούν ιδιαίτερα στην επικείμενη αξιολόγηση.
Θα είναι θεωρητικά το πρώτο έτος χωρίς το «δεκανίκι» των προγραμμάτων χρηματοδότησης μετά το 2010 και η χρονιά με τις υψηλότερες χρηματοδοτικές ανάγκες για τα επόμενα 40 χρόνια, καθώς πρέπει να πληρωθούν πάνω από 15,5 δισ. ευρώ σε χρεωλύσια (11,9 δισ. ευρώ) και τόκους (5,1 δισ. ευρώ). Τα περισσότερα από αυτά είναι δάνεια προς την ΕΚΤ και το ΔΝΤ που δεν μπορούν να «αναδιαρθρωθούν», ώστε να ποντάρει κανείς στην προοπτική «ελάφρυνσης» του χρέους.
Συνεπώς, θα πρέπει να συγκεντρωθούν από τις αγορές για να πληρωθούν. Θα είναι επίσης η χρονιά κατά την οποία η Ελλάδα θα πρέπει να επιτύχει και να συντηρεί πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ, η χρονιά της ταυτόχρονης περικοπής των συντάξεων και του αφορολόγητου, που ψηφίστηκαν φέτος, και η χρονιά κατά την οποία το εγχώριο πολιτικό σκηνικό θα δονείται από διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις, αυτοδιοικητικές, ευρωεκλογές και βουλευτικές, αν δεν γίνουν νωρίτερα, όπερ και το πιθανότερο, το 2018 δηλαδή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η χώρα θα πρέπει να έχει ήδη κερδίσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών για να αντλεί φτηνό και πολύ χρήμα, προκειμένου να εξοφλεί εξ ολοκλήρου από τις αγορές τα δάνειά και τις υποχρεώσεις της. Κερδίζει όμως η κυβέρνηση την εμπιστοσύνη των επενδυτών, όταν δέσμια των ιδεοληψιών της θέτει συνεχώς φραγμούς σε νέα επενδυτικά προγράμματα (βλέπε Ελληνικό, Σκουριές) ή δεν βελτιώνει το γενικότερο επενδυτικό και φορολογικό κλίμα;
Πάντως, οι επόμενοι δώδεκα μήνες είναι και θα πρέπει να θεωρούνται καθοριστικοί για την πορεία της ελληνικής οικονομίας και για τη δημιουργία υγιών προϋποθέσεων για την οριστική έξοδο της χώρας από τα μνημόνια, αφού η σημερινή, ή μια νέα κυβέρνηση που θα προκύψει μετά από πρόωρες εκλογές, θα βρεθεί αντιμέτωπη με τα επίχειρα της συμφωνίας που έκλεισε ο ΣΥΡΙΖΑ για την περίοδο 2015-2018, μεταθέτοντας τις πολύ σημαντικές αποφάσεις για το 2019 και μετά.
Ναι, σε έναν χρόνο υπάρχει πράγματι η προοπτική να βγούμε, έστω και τυπικά κατά πώς λένε, από τα μνημόνια και τον ζουρλομανδύα της αυστηρής επιτήρησης. Καθώς όμως θα οδεύουμε προς τον εκλογικό κύκλο, η πίεση για επιστροφή στον λαϊκισμό και ειδικότερα για παροχές θα είναι τεράστια. Και δυστυχώς, η κυβέρνηση έδειξε μέχρι τώρα ότι είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε αυτές τις πιέσεις.
Το θετικό είναι ότι ο εν δυνάμει πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δεν δείχνει να έχει πέσει στα δίχτυα του λαϊκισμού και των ανεκπλήρωτων υποσχέσεων. Στην ομιλία στη ΔΕΘ, κεντρική του θέση ήταν το σύνθημα «Οι Έλληνες αξίζουμε καλύτερα».
του Φώτη Σιούμπουρα
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο που κυκλοφόρησε στις 16/9
