Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε πλέον αυτονόητο να ανοίγουμε την βρύση μας και να έχουμε φρέσκο τρεχούμενο νερό. Κάποτε όμως αυτό θεωρούταν πολυτέλεια και σίγουρα δεν ήταν για όλους. Το ελληνικό κράτος στις αρχές του προηγούμενου αιώνα αναγνώρισε την άμεση ανάγκη να ξεδιψάσει η πρωτεύουσα και προχώρησε στην κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα δίνοντας λύση στο πρόβλημα της δίψας που ταλάνιζε την Αθήνα.
Ποια είναι όμως η σημασία του φράγματος του Μαραθώνα;
Το φράγμα του Μαραθώνα με τα σημερινά τεχνολογικά δεδομένα αποτελεί ένα απαιτητικό έργο το οποίο χρειάζεται αρκετό χρόνο για να ολοκληρωθεί. Σε αυτή την μεταβλητή θα πρέπει να προσθέσουμε τον παράγοντα ότι η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1929, άρα άμεσα μπορούμε να αντιληφθούμε ότι το έργο θεωρείτε τιτάνιο λόγω της τεχνολογίας που είχαν στην διάθεσή τους οι τεχνίτες της εποχής. Παράλληλα αντιπροσωπεύει τον εκσυχρονισμό της Ελλάδας, που πάλευε για αυτό πολλές δεκαετίες. Πώς πραγματοποιήθηκε η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα τι μέσα χρησιμοποιήθηκαν, πόσοι άνθρωποι χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί το έργο;
Τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δίνει η μοναδική έκθεση της ΕΥΔΑΠ στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» (Πειραιώς 254, Ταύρος), με σπουδαίο, σπάνιο υλικό, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά και υπόσχεται να ταξιδέψει μικρούς και μεγάλους στον χρόνο, αποκαλύπτοντας τους την ιστορία του φράγματος. Η Έκθεση είναι ανοιχτή στο κοινό (με ελεύθερη είσοδο) από τις 12 Νοεμβρίου 2019 έως την Κυριακή 29 Μαρτίου 2020 μετά και από παράταση λόγω της μεγάλης προσέλευσης του κόσμου και αποτελείται από στοιχεία του τεκμηριωμένου υλικού του Ιστορικού Αρχείου της ΕΥΔΑΠ.
Στάδιο κατασκευής του Φράγματος Μαραθώνα, 1927
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Το πλούσιο Ιστορικό Αρχείο της ΕΥΔΑΠ συγκεντρώνει και διατηρεί ιστορικά ντοκουμέντα που αφορούν την κατασκευή των πρώτων σύγχρονων έργων, με σκοπό τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ανακατασκευή των αφηγήσεων και των ιστοριών που αναπτύσσονται μεταξύ του σημαντικού ρόλου της ύδρευσης της πρωτεύουσας. Σύμφωνα με το Ιστορικό Αρχείο της ΕΥΔΑΠ καθώς και το Λεύκωμα «Υδάτινη Ιστοριογραφία: Χρονικό της διαχείρισης του νερού στην Αττική» του Ευάγγελου Χεκίμογλου, το οποίο εκδόθηκε από το Δίκτυο Πολιτισμού ΕΥΔΑΠ το έτος 2014, η ανάγκη για την κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα υπήρξε διότι «Το 1925 με την αύξηση του πληθυσμού της Αθήνας, κυρίως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, δημιουργήθηκαν νέες ανάγκες. Έτσι, ξεκίνησε η κατασκευή των πρώτων σύγχρονων έργων ύδρευσης στην περιοχή της Πρωτεύουσας, με την υπογραφή της σύμβασης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου, της Αμερικανικής Εταιρίας Ulen και της Τράπεζας Αθηνών».
Ιστορική αναδρομή
Αξίζει να αναφέρουμε ότι η κατασκευή του φράγματος είχε σχεδιαστεί ήδη από το 1918, ωστόσο κρίθηκε παράνομο από τον τότε πρωθυπουργό Δημήτριο Γούναρη, επειδή δεν τελέστηκε ανοιχτός διαγωνισμός για την κατασκευή του. Μετά από λίγα χρόνια και αφού συντελέστηκε η Μικρασιατική Καταστροφή η Αθήνα δέχτηκε μεγάλο αριθμό προσφύγων. Σύμφωνα με στοιχεία υπολογίζεται ότι έφτασαν στην Αθήνα περί το 1.300.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και συνεπώς οι ανάγκες για νερό πολλαπλασιάστηκαν δραματικά. Εν τω μεταξύ, η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα ήταν κάθε άλλο παρά ήρεμη, καταγράφοντας την πτώση της μοναρχίας, την ίδρυση της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας, αλλά και με το ένα πραξικόπημα να ακολουθεί το άλλο. Στη λήξη αυτής της περιόδου οι ανάγκες για νερό είχαν πενταπλασιαστεί και ξεκίνησε πάλι να αιωρείται η ιδέα κατασκευής ενός φράγματος στην περιοχή του Μαραθώνα.
Το 1923 το φράγμα εγκρίνεται και αποφασίζεται η άμεση κατασκευή του και κατόπιν διαγωνισμού εργολάβος αναλαμβάνει η αμερικανική εταιρεία Ulen, η οποία και υπογράφει συμβόλαιο με το ελληνικό δημόσιο και την Τράπεζα των Αθηνών στις 23 Δεκεμβρίου 1924. Η ανάθεση περιλαμβάνει την κατασκευή του φράγματος, μια τεχνητή λίμνη, έναν αγωγό 21.500 μ. καθώς και αντλιοστάσιο. Το έργο θεωρούταν γιγάντιο λόγω και των τεχνικών μέσων της εποχής. Για την ολοκλήρωση των εργασιών εργάστηκαν περισσότεροι από 3.000 ανειδίκευτοι εργάτες, Έλληνες μηχανικοί και περίπου 30 Αμερικανοί επιστήμονες και εμπειροτέχνες.
Όπως προείπαμε πρώτο μεγάλο έργο ήταν η κατασκευή της τεχνητής λίμνης του Μαραθώνα, που δημιουργήθηκε σε απόσταση 30 χιλιομέτρων βορειοανατολικά από την Αθήνα. Το φράγμα που κατασκευάστηκε ήταν λιθόδμητο και έχει ύψος 285 μέτρα. Να σημειώσουμε ότι είναι μοναδικό παγκοσμίως διότι είναι κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο. Ο Διδάκτωρ Οικονομικής Ιστορίας Ε. Χεκίμογλου αναφέρει χαρακτηριστικά στο Λεύκωμα «Υδάτινη Ιστοριογραφία: Χρονικό της διαχείρισης του νερού στην Αττική» ότι «Υψώνεται 54 μέτρα πάνω από την κοίτη του ποταμού, ενώ για τη λήψη νερού κατασκευάστηκε ειδικός πύργος υδροληψίας, εφοδιασμένος με θύρες εισροής του νερού σε διαφορετικά επίπεδα, έτσι ώστε να κανονίζεται το βάθος από το οποίο λαμβανόταν νερό ανάλογα με την εποχή. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι η λήψη γινόταν από μεγαλύτερο βάθος, ώστε το νερό να έχει χαμηλότερη θερμοκρασία, και συνεπώς να είναι πιο δροσερό».
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Στη συνέχεια το Λεύκωμα σημειώνει ότι είναι «Ένα από τα κύρια προβλήματα ήταν η άδεια που έπρεπε να ληφθεί από την κυβέρνηση για τη μεταφορά του νερού από τη λίμνη του Μαραθώνα μέχρι την Αθήνα, η οποία θα πραγματοποιούνταν μέσω μίας σήραγγας που θα περνούσε κάτω από τη σύμπτυξη του Πεντελικού όρους με την Πάρνηθα. Επρόκειτο για τη «σύντομη διαδρομή» την οποία είχε προβλέψει το σχέδιο Ford, Bacon & Davis, και η οποία δεν ήταν άλλη από τη γνωστή «σήραγγα Μπογιατίου». Η σήραγγα πραγματοποιήθηκε με επιτυχία καθώς, οι μηχανικοί της Ulen κατόρθωσαν να πείσουν το υπουργείο για τα προτερήματά της. Στις 30 Μαρτίου 1930, τρία χρόνια και επτά μήνες από την έναρξη, τα δύο άκρα της σήραγγας συναντήθηκαν. Το έργο συνεχίστηκε με εκσκαφή από το βόρειο άκρο του φρέατος, με προορισμό το υδροφόρο στρώμα. Η εκροή του νερού με τη βοήθεια του φρέατος εξάλειψε την ισχυρή πίεση στη σήραγγα και επέτρεψε να συνεχιστεί η εκσκαφή».
στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, 03 Ιουνίου 1931.
Η Ελληνική Εταιρεία Υδάτων διαφημίζεται μέσω της τοποθέτησης πιδάκων νερού στην τελετή των εγκαινίων.
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ
Τα εγκαίνια
Μόλις ολοκληρώθηκαν οι εργασίες έγιναν και τα εγκαίνιά του στις 25 Οκτωβρίου 1929, σε μία μεγάλη τελετή με σημαντικούς καλεσμένους που σύμφωνα με το Λεύκωμα ήταν «ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Παύλος Κουντουριώτης, ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος, βουλευτές, γερουσιαστές, καθηγητές του Πολυτεχνείου, ανώτεροι υπάλληλοι του Υπουργείου Συγκοινωνίας και φυσικά το ανώτερο προσωπικό της Ulen και της Ανωνύμου Ελληνικής Εταιρείας Υδάτων. Η ατμόσφαιρα ήταν θριαμβευτική, καθώς ολοκληρώθηκε ένα μεγάλο έργο διεθνούς σημασίας, αλλά και διότι ο ρόλος των Ελλήνων μηχανικών στη σύλληψη και στην εποπτεία του υπήρξε καθοριστικός. Εξίσου εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι οι Ιταλοί ειδικοί είχαν ήδη εκφράσει τον θαυμασμό τους».
Μια μοναδική έκθεση που αξίζει μια επίσκεψη
Το paraskhnio.gr παρευρέθηκε στην συγκεκριμένη έκθεση και σας προτείνει ανεπιφύλακτα να πραγματοποιήσετε μια επίσκεψη και να ταξιδέψετε πίσω στο χρόνο και να αντιληφθείτε την σημαντικότητα του φράγματος του Μαραθώνα για την Αθήνα και την Ελλάδα. Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν αυθεντικά τοπογραφικά και μηχανολογικά σχέδια, αναμνηστικές φωτογραφίες Ελλήνων εργατών και Αμερικανών μηχανικών, εργαλεία συνεργείων, ένα βιβλίο επισκεπτών του κατασκευαστικού έργου που λειτουργούσε και ως αξιοθέατο της εποχής, έως κι ένα ολιγόλεπτο κινηματογραφικό φιλμ του 1933 από την επίσκεψη των πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων στο φράγμα του Μαραθώνα. Συνολικά η έκθεση επιχειρεί να μελετήσει τις πολυεπίπεδες προκλήσεις που έκρυβε αυτό το μεγάλο έργο, εξετάζοντας τις ιστορικές και τεχνικές συνθήκες, αλλά και τις οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές.
Παράλληλα μέσα στην έκθεση υπάρχουν και ασχολίες για τους μικρούς μας φίλους. Στην είσοδο τα παιδιά θα μπορούν να συμμετάσχουν σε διάφορες διαδραστικές ασχολίες που θα τα μάθουν μέσα από το παιχνίδι. Μία διαδραστική κατασκευή, 20 εργαλεία, 1 ήρωας, άπειρες ΦΡΑΓΜΑτικές ιστορίες για να φτάσει το νερό στο ποτήρι. Ένας εναλλακτικός τρόπος συμμετοχής των παιδιών στην Έκθεση, με τον οποίο τα παιδιά ανακαλύπτουν και συλλέγουν στοιχεία εστιάζοντας σε ό,τι τους κάνει εντύπωση, ώστε να αφηγηθούν στη συνέχεια τις δικές τους μοναδικές ΦΡΑΓΜΑτικές ιστορίες. Ο χώρος βρίσκεται στην είσοδο της Έκθεσης και οι μικροί μας φίλοι μπορούν να τον επισκεφτούν.
Την έκθεση «Η Μεγάλη Πρόκληση: 90 χρόνια Φράγμα Μαραθώνα» επιμελείται η αρχιτέκτων μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη.
Ώρες και ημέρες λειτουργίας Έκθεσης:
- Δευτέρα (κλειστά)
- Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη 9:00-13:30
- Παρασκευή 9:00-20:00
- Σάββατο 11:00-16:00
- Κυριακή 10:00-18:00
ΠΡΟΣΒΑΣΗ
Πειραιώς 254, Ταύρος
Λεωφορείο:
-Λεωφορείο: 049 (Πειραιάς – Ομόνοια).
Στάση: Σχολή Καλών Τεχνών.
Περπατήστε 1 λεπτό μέχρι τον προορισμό.
-Λεωφορείο: 914 (Ομόνοια – Λαχαναγορά – Παλαιά Κοκκινιά).
Στάση: Σχολή Καλών Τεχνών.
Περπατήστε 1 λεπτό μέχρι τον προορισμό.
ΗΣΑΠ: Γραμμή 1.
Σταθμός: Καλλιθέας.
Περπατήστε 10 λεπτά μέχρι τον προορισμό.
Για περισσότερες πληροφορίες ακολουθήστε την ΕΥΔΑΠ στα socialmedia:
Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIn και YouTube και επισκεφτείτε το www.eydap.gr
