Δεν χρειάζεται να έχει κανείς γνώσεις περί της οικονομικής επιστήμης για να γνωρίζει ότι η αγορά, η οικονομία, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ατμόσφαιρα, από το κλίμα και τις προσδοκίες που τα άτομα διαμορφώνουν.
Όταν οι προσδοκίες είναι θετικές και οι προοπτικές ευοίωνες, οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται ευκολότερα. Οι άνθρωποι ελευθερώνονται, καταναλώνουν περισσότερο, επενδύουν πιο εύκολα. Αντιθέτως, όταν οι προσδοκίες εξανεμίζονται και το οικονομικό περιβάλλον σκοτεινιάζει, άπαντες μαζεύονται, κλείνονται, αυτοπροστατεύονται, αναστέλλουν αποφάσεις και δραστηριότητες και γενικά η αγορά «παγώνει».
Στις αρχές του περασμένου φθινοπώρου, όταν οι κυβερνώντες μάς διαβεβαίωναν ότι η δεύτερη αξιολόγηση οσονούπω κλείνει, γιατί «αν καθυστερήσουμε τη βάψαμε», κατά πώς είπε και ο κ. Τσακαλώτος, άλλαξε και το κλίμα και επικράτησαν θετικές προσδοκίες. Αργότερα, όταν οι προσδοκίες ταχείας ολοκλήρωσης της δεύτερης αξιολόγησης διαψεύστηκαν, εμφανίστηκαν προβλήματα.
Ήδη οι καταθέσεις άρχισαν να απομειώνονται, οι εταιρείες αποφεύγουν να καταθέτουν διαθέσιμά τους στις ελληνικές τράπεζες και οι αποταμιευτές (όσοι απέμειναν) προτιμούν να τραβάνε χρήματα από τους λογαριασμούς τους. Επιπλέον, οι αποταμιευτές «σπάνε» και πάλι τις προθεσμιακές και αναζητούν τρόπους κάλυψης έναντι μελλοντικών κινδύνων. Και μαζί επιδεινώθηκε τελευταία ο κύκλος των «κόκκινων» δανείων, ενώ μέχρι πρότινος φαινόταν ότι οι τράπεζες ήλεγχαν την κατάσταση. Ο αριθμός των επιχειρήσεων που «κοκκινίζουν» αυξάνεται, ενώ υποτροπιάζουν ήδη ρυθμισμένα δάνεια.
Ταυτόχρονα αναδεικνύονται τα μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Οι δημόσιες συγκοινωνίες καταρρέουν, τα ΕΛΤΑ οδεύουν προς ανατίναξη και αναδεικνύεται σε μείζον το πρόβλημα της ΔΕΗ, η οποία απειλείται με λουκέτο. Το αξιόχρεο της μεγαλύτερης βιομηχανικής επιχείρησης των Βαλκανίων, η μέχρι πρότινος μονοπωλιακή ΔΕΗ, δοκιμάζεται από την κατάρρευση των εσόδων και τη μεγέθυνση των ληξιπρόθεσμων οφειλών. Σε τέσσερις μήνες η ΔΕΗ θα βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να μην μπορεί να αποπληρώσει δάνεια που λήγουν και αν η διοίκησή της δεν προχωρήσει σε γενναία αναδιάρθρωση, η επιχείρηση θα καταρρεύσει και η χώρα πιθανώς να αντιμετωπίσει πρόβλημα ηλεκτροδότησης στους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες της υπερχρήσης των κλιματιστικών.
Κοινώς, «μαύρα σύννεφα» συγκεντρώνονται στον ορίζοντα απειλώντας συνολικά την οικονομία της χώρας. Όσοι αντιμετωπίζουν ελαφρά τη καρδία την ολοκλήρωση της αξιολόγησης αγνοούν προφανώς τις σοβαρές συνέπειες της καθυστέρησης. Κάθε μέρα που περνά και δεν κλείνει η διαπραγμάτευση για την αξιολόγηση, η ζημιά για τη χώρα μεγαλώνει. Ο Έλληνας πολίτης συνθλίβεται ανάμεσα στην παράλογη αυστηρότητα των έξω και στην ανεπάρκεια και ανευθυνότητα των κυβερνώντων.
Ένα είναι βέβαιο, πάντως. Αν δεν επέλθει γρήγορα κάποιος συμβιβασμός, η οικονομία θα πάρει πάλι την κάτω βόλτα και θα μπούμε σε έναν νέο φαύλο κύκλο που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πού θα καταλήξει. Αυτό το συνεχές σύρσιμο κάθε φορά στη διαδικασία για την αξιολόγηση της οικονομίας αποδεικνύεται ως ένα πολύ ακριβό σπορ, στο οποίο όμως επιδίδονται όλοι με περισσή ευχαρίστηση.
Η Αθήνα αφελώς το προτιμά, γιατί έτσι εμφανίζεται να αντιστέκεται δήθεν σθεναρά και να μην υποκύπτει στις παράλογες απαιτήσεις των δανειστών. Το αποκάλυψε στη Βουλή ο Τσακαλώτος, ο οποίος εξήγησε ότι το «ούτε ένα ευρώ» το είπε ο πρωθυπουργός όχι επειδή το εννοούσε, αλλά επειδή «έπρεπε να κρατήσει όσο πιο σκληρή γραμμή γίνεται».
Το προτιμά όμως και η τρόικα, γιατί γνωρίζει εκ των προτέρων τον νικητή, αλλά αντιλαμβάνεται ότι είναι απαραίτητη η «προθέρμανση» πριν από τον αγώνα του τελικού. Κάθε καθυστέρηση ανεβάζει τον λογαριασμό, αλλά αυτό ουδόλως φαίνεται να ενοχλεί την κυβέρνηση. Το περίεργο μάλιστα είναι ότι κάθε φορά που ακούγονται φωνές για να κλείσει γρήγορα η αξιολόγηση, η αντίδραση είναι οξύτατη απ’ αυτούς που την καθυστερούν. Στην καλύτερη περίπτωση καλείται ανοήτως η αντιπολίτευση να δηλώσει ευθέως εάν συμφωνεί με τις απαιτήσεις των δανειστών και στη χειρότερη ότι υπηρετεί τα συμφέροντα του ΔΝΤ ή πρακτορεύει υπέρ του Σόιμπλε.
Μέσα σε αυτό το θέατρο του παραλόγου, όλοι οι λογικοί σιωπούν για να αποφύγουν τη ρετσινιά του «πρόθυμου», αφήνοντας στην κυβέρνηση να κυνηγά ανεμόμυλους και να καταγράφει τη μια ηρωική πράξη μετά την άλλη, έως ότου έρθει η λυπητερή. Η αξιολόγηση όμως καρκινοβατεί και η οικονομία βαλτώνει.
Δυστυχώς, οι 14 μήνες που κράτησε η παρούσα διαπραγμάτευση για τη δεύτερη αξιολόγηση ήταν αρκετός χρόνος για να «ωριμάσουν» ακόμη και τα πιο σκληρά μέτρα. Τώρα ήρθε η ώρα της πληρωμής. Αλλά, δυστυχώς, αυτοί που ευθύνονται για την καθυστέρηση και συνεπώς τη διόγκωση του πακέτου μέτρων θα νίψουν για άλλη μια φορά «τας χείρας τους»… Άλλοι θα πληρώσουν τη… λυπητερή.
Έστω και στο και πέντε, η κυβέρνηση οφείλει να κάνει τα πάντα προκειμένου να αντιστρέψει αυτή την πορεία μεγάλης φθοράς. Η δεύτερη αξιολόγηση είναι απαραίτητο να κλείσει το ταχύτερο, ώστε να αντιστραφούν οι τάσεις και να διαμορφωθούν προϋποθέσεις για ανάκτηση του χαμένου εδάφους.
Δεν υπάρχει πια καιρός για χάσιμο. Ας το καταλάβουν ο κ. Τσίπρας και οι αρμόδιοι της οικονομικής πολιτικής. Η αδράνεια της πολιτικής, ιδιαίτερα στην οικονομία, αλλά και η επί μακρόν επίδειξη σκληρής γραμμής του… αέρα κοστίζουν και μάλιστα ακριβά.
Του Φώτη Σιούμπουρα
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο που κυκλοφόρησε το Σάββατο 18/2
