Αυτός ο μεσαίος κόκκος, που στο παρελθόν είχε απορριφθεί λόγω της καταγωγής του, σήμερα παρουσιάζεται ως μια φυσική πολύ θρεπτική επιλογή, που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τον πλανήτη και αποτελέσει θεραπεία για ορισμένες ασθένειες.
Το κινόα, ένα ψευτοδημητριακό, ο κόκκος του οποίου έχει διάμετρο μικρότερη των τριών χιλιοστών, το οποίος είχε μετά βδελυγμίας απορριφθεί από καιρό διότι είναι «τροφή των Ινδιάνων», σήμερα παρουσιάζεται ως πρόταση των λαών της Λατινικής Αμερικής για την καταπολέμηση της πείνας στον κόσμο.
«Οι άνθρωποι δεν κατανάλωναν κινόα στις αστικές περιοχές, έτσι ήταν δυσεύρετοι επειδή καλλιεργούνταν μόνον για οικογενειακή χρήση», λέει ο Χεσούς Εκίσε, μηχανικός, εκπρόσωπος του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης του Διεθνούς Κέντρου Κινόα στην Βολιβία.
Το λεγόμενο «δώρο των προγόνων» καλλιεργείται επί επτά χιλιάδες χρόνια στα υψίπεδα των Άνδεων από την Κολομβία έως την Αργεντινή, σύμφωνα με του «Quinua, el regalo ancestral» (Κινούα (όπως το προφέρουν οι ντόπιοι), το πατρογονικό δώρο).
Παρόλο που υπάρχουν περισσότερες από 17 κύριες ποικιλίες του ψευδοδημητριακού, ωστόσο στη Βολιβία παράγεται η λεγόμενη «πραγματική κινόα» στα νότια υψίπεδα της διαστρωματικής περιοχής μεταξύ των διαμερισμάτων Ορόρου και Ποτοσί.
Χαρακτηριστικά
Η πραγματική κινόα έχει κωνικό σχήμα και διάμετρο μεταξύ 2,5 και 2,8 χιλιοστά διάμετρο, όπως εξηγεί ο Εκίσε.
Στο εξωτερικό της μέρος η κινόα προστατεύεται από μια στρώση σαπωνίτη (γλυκοσίδιο) που καλύπτει τον εσωτερικό κόκκο.
Η ποικιλία αυτού του φυτού στο νότιο βολιβιανό οροπέδιο κάνει δώδεκα ώρες φωτοσύνθεση και αναπτύσσεται σε αμμώδη εδάφη ηφαιστειακής προέλευσης, λέει ο ειδικός.
Η καλλιέργεια στο οροπέδιο, μια ψυχρή ζώνη, επίσης καθορίζει τον σχηματισμό των κόκκων. Η ανάπτυξη του φυτού είναι μακρά και διαρκεί από έξι έως επτά μήνες, επειδή ωριμάζει αργά.
«Αυτό ακριβώς είναι που την διαφοροποιεί από τις άλλες περιοχές του Περού, από την Τιτικάκα έως την περιοχή Πούνο, εδάφη που δεν διαθέτουν αυτά τα χαρακτηριστικά», προσθέτει.
Χωρίς φυτοφάρμακα
«Η Βολιβία έχει οργανική, βιολογική παραγωγή, εδώ δεν υπάρχουν εντομοκτόνα, χημικές ουσίες, λιπάσματα», εξηγεί ο γεωπόνος.
Η αγρονομική διαχείριση, σχολιάζει ο Εκίσε, διεξάγεται σύμφωνα με τους κανονισμούς παραγωγής και πιστοποίησης των εταιρειών που εργάζονται για εξαγωγικούς σκοπούς.
«Δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν χημικά λιπάσματα, είναι φυσικά, οι χημικές ουσίες βλάπτουν την υγεία μας, πρέπει να καλλιεργούμε ένα υγιές κινόα», λέει ο παραγωγός Γκρεγκόριο Βίλκα, σε βίντεο της Probioma της Βολιβίας.
Γιατί είναι καλό;
Οι ιδιότητες του κινόα το καθιστούν μια «σούπερ-τροφή» που μπορεί να καταναλωθεί ως κόκκος, ως αλεύρι, σε νιφάδες ή ως σιμιγδάλι, το οποίο μπορεί να μαγειρευτεί με πολλούς τρόπους.
Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεϊνες (μεταξύ του 13 και του 23% της καθημερινής διατροφής).
Παρέχει θερμίδες, αμινοξέα, σίδηρο, μαγνήσιο, αντιοξειδωτικά, ίνες και δεν περιέχει γλουτένη, καθιστώντας το κατάλληλο για τους πάσχοντες από αλλεργίες και εντερικές διαταραχές.
Επίσης είναι πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, C, E και άλλων ορυκτών όπως ο φώσφορος, το κάλιο και το ασβέστιο.
Δεν περιέχει χοληστερόλη ή κορεσμένα λιπαρά. Λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε ίνες, θα μπορούσε να αποτρέψει τον καρκίνο του παχέος εντέρου, του πεπτικού σωλήνα και την δυσκοιλιότητα, εξηγεί ο Εκίσε.
Παραγωγή
Το 2013 ανακηρύχθηκε από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) ως «Διεθνές Έτος της Κινόα» λόγω του «σημαντικού του ρόλου στην εξάλειψη της πείνας, του υποσιτισμού και της φτώχειας», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του FAO Ζοσέ Γκρασιάνο ντα Σίλα.
Αν και ο «χρυσός κόκκος» όπως επίσης αποκαλείται, είναι προγονική καλλιέργεια, μέχρι τις δεκαετίες του 70, 80 και 90, καλλιεργείτο μόνον για οικογενειακή κατανάλωση.
Εκείνη την εποχή υπήρξε «η εισβολή μιας τεχνολογίας». Εισήχθησαν τα γεωργικά μηχανήματα, τα τρακτέρ, τα χημικά λιπάσματα, τα τεχνολογικά πακέτα ελέγχου των παρασίτων», υπενθυμίζει ο εκπρόσωπος του Διεθνούς Κέντρου Κινόα.
Η χρήση της τεχνικής στην αγροτική παραγωγή έδωσε «καλά αποτελέσματα», υπήρξε «υπερβολική χρήση μηχανημάτων», αλλά η γη ήταν «κορεσμένη με χημικά», με αποτέλεσμα να υπάρξει διάβρωση και αποψίλωση των δασών.
Μετά την περίοδο αυτή «οι άνθρωποι αντέδρασαν και επανεκτίμησαν την παραδοσιακή γεωργία», εξηγεί.
Από τη δεκαετία του 1990, άρχισε να διατίθεται στο εμπόριο σε ξένες αγορές όπως οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ιαπωνία, οι οποίες την αγόραζαν με την πιστοποίηση ότι παράγονταν οικολογικά.
Η κινόα σήμερα
Παράγονται ετησίως, περίπου 65.000 τόνοι. Ωστόσο, καθώς οι τιμές έχουν μειωθεί διεθνώς (περίπου 2.500 δολάρια για κάθε μετρικό τόνο), «πολλοί παραγωγοί έχουν σταματήσει να καλλιεργούν κινόα», αναφέρει ο Εκίσε.
Στις περιόδους άνθησης του εμπορίου από το 2012 έως το 2015, οι τιμές αυξήθηκαν και δεν ήταν καν πολύ προσιτές για την εγχώρια κατανάλωση, η κατάσταση έχει αλλάξει σήμερα, καθώς η εγχώρια κατανάλωση, ανά άτομο, φτάνει το 1,5 κιλό το μήνα.
Επίσης, οι κλιματικές αλλαγές προκάλεσαν ξηρασία στο Ορούρο, το οποίο παράγει το 40% των σιτηρών στη Βολιβία, οπότε υπήρξε συρρίκνωση της παραγωγής κατά 20%, σύμφωνα με τον κυβερνήτη της περιοχής, Βικτόρ Ούγκο Βάσκες, μιλώντας στο δίκτυο Abyayala.tv .
La sequia en los lipez deja extensas areas de cultivos de quinua destruidos pic.twitter.com/Zlszx5YFYN
— Edgar Guerrero Z (@EdgarGuerreroZ1) 9 Νοεμβρίου 2016
Η κατάσταση αυτή μπορεί να αποτελέσει και μια ευκαιρία, εκτιμά ο Εκίσε, επειδή η Βολιβία προσφέρει, οργανικά, μη διαγονιδιακά προϊόντα, χωρίς φυτοφάρμακα ή λιπάσματα, γεγονός που καθιστά την παραγωγής της ελκυστική στη διεθνή αγορά.
«Σχεδιάζουμε να αυξήσουμε τα επίπεδα παραγωγής μας», εξηγεί. Η στρατηγική επικεντρώνεται στην τεχνική διαχείριση των εδαφών, τη γονιμότητα, το σύστημα άρδευσης ενάντια στις κλιματικές αλλαγές, τη γενετική βελτίωση των σπόρων και τον ολοκληρωμένο έλεγχο των παρασίτων.
Υποστηρικτής ο Έβο Μοράλες
«Ο πρόεδρος Έβο Μοράλες έχει δώσει μεγάλη σημασία και αξία σε τρόφιμα που αγνοούνταν στο παρελθόν, διότι οι άνθρωποι δεν τα καταλάβαιναν, ή δεν τα εκτιμούσαν ή διότι δεν ήταν γνωστά στον κόσμο», τονίζει.
Στην εναρκτήρια ομιλία του για το «Διεθνές Έτος Κινόα» το 2013, ο Μοράλες μίλησε για τη συμβολή αυτού του χιλιετούς κόκκου για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη και των συνεπειών του.
Σήμερα στη Βολιβία, το ψευδοδημητριακό είναι μέρος του δωρεάν σχολικού πρωινού και δίνεται επίσης, δωρεάν στους ηλικιωμένους.
«Η κινόα διασώθηκε χάρη στους αυτόχθονες λαούς μας, οι οποίοι με τον αγώνα τους, την αντίσταση, κατάφεραν να προστατεύσουν αυτό το δώρο της Μητέρας Γης», δήλωσε ο πρόεδρος της Βολιβίας, τον Δεκέμβριο του 2013.
Αυτός ο κόκκος αποδείχθηκε ένα τρόφιμο μεγάλης «αξίας» το οποίο «παρέχει τη δυνατότητα στην ανθρωπότητα να τραφεί με ποιότητα» πρόσθεσε.
