Μια εβδομάδα μετά το σεισμό που χτύπησε την Πόλη του Μεξικού, την Πουέμπλα και την Μορέλο, οι αμφιβολίες για την κατάρρευση πολλών κτηρίων στην πρωτεύουσα, είναι απολύτως δικαιολογημένες αν ληφθεί υπ’ όψιν ότι στη χώρα αυτή εφαρμόζεται ένας από τους πιο σκληρούς κανονισμούς για την οικοδόμηση, σε όλη τη Λατινική Αμερική.
Η πληγή των κτηρίων που δεν υπάρχουν πια, τόσο εκείνων που ήταν κλειστά, όσο και εκείνων που δεν πρόκειται να ξανακατοικηθούν, θυμίζουν στους πολίτες ότι η Πόλη του Μεξικού κατέρρευσε εξαιτίας του σεισμού.
Πριν από μια εβδομάδα ο Εγκέλαδος χτύπησε με 7,1 την πρωτεύουσα του Μεξικού, την 32η επέτειο του σεισμού της 19ης Σεπτεμβρίου 1985. Τα θύματα ήδη έχουν φτάσει τα 333, ένας αριθμός σαφώς μικρότερος των 10.000 νεκρών που άφησε πίσω του ο Εγκέλαδος πριν από 32 χρόνια, ωστόσο, το ερώτημα που παραμένει και στην πρόσφατη περίπτωση είναι: πόσοι από τους θανάτους αυτούς θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί;
Μετά το σεισμό του 1985, οι κανονισμοί οικοδόμησης στην Πόλη του Μεξικού τροποποιήθηκαν για να αποφευχθεί η κατάρρευση κτηρίων σε μια χώρα με παράδοση σεισμών –αφού «κάθεται» στη συμβολή επτά πλακών-, αλλά και λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η Πόλη του Μεξικού έχει χτιστεί στην αποξηραμένη λίμνη Τεξκόκο. Ωστόσο, η τραγωδία επαναλήφθηκε. Σχολεία, κατοικίες και δημόσια κτήρια κατέρρευσαν και ο ύποπτος, για μια ακόμα φορά, είναι ο ίδιος: η διαφθορά.
Όπου φτωχός…
Μια έκθεση της Εθνικής Υπηρεσίας Κινδύνων, που εκπονήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Πρόληψης Καταστροφών (Cenapred), θεωρεί την φτώχεια ως ένα από τα νευραλγικά προβλήματα που συνδέονται με καταστροφές αυτού του τύπου. Τουλάχιστον, στο Μεξικό, το 40% των καταστροφών εμφανίζονται σε πολιτείες και δήμους με υψηλά ποσοστά περιθωριοποίησης, σύμφωνα με μελέτη της ίδιας της κυβέρνησης.
«Το 83% του συνόλου των θανάτων σε κτήρια που κατέρρευσαν σε σεισμούς καταγράφεται σε πολιτείες με υψηλά επίπεδα διαφθοράς και φτώχειας», επισημαίνει η διαδικτυακή πύλη, Contralínea , επικαλούμενη την έκθεση. Ο ισχυρισμός μπορεί να αντιπαραβληθεί με το γεγονός ότι, ακόμη και πριν από τον σεισμό που συγκλόνισε την Πόλη του Μεξικού, ένας άλλος με μεγαλύτερη ισχύ, κατέστρεψε την Οαχάκα και την Τσιάπας, που θεωρούνται ως οι φτωχότερες από τις πολιτείες της χώρας.
Ο απολογισμός των ζημιών στην περιοχή αυτή στα νότια του Μεξικού είναι σκανδαλώδης: 98 θάνατοι, 80.000 κατοικίες καταστράφηκαν, 1.400 σχολεία κατέρρευσαν και περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πληγεί. Στα στοιχεία αυτά προστίθενται και αυτά από την Πόλη του Μεξικού, την Πουέμπλα και την Μορέλος.
Η καταμέτρηση των ζημιών στην περιοχή αυτή στα νότια του Μεξικού είναι σκανδαλώδης: 98 θανατηφόρα θύματα.80.000 κατοικίες καταστράφηκαν?1.400 καταρρέοντα σχολεία και περισσότερα από 2.2 εκατομμύρια άτομα που έχουν πληγεί.Σε αυτό προστίθενται τα στοιχεία των επιπτώσεων στο κράτος του Μεξικού, Puebla και Morelos.Η συγγραφέας και δημοσιογράφος Ελένα Πονιατόβσκα, σε μια συνέντευξή της στην Clarín , δήλωσε απερίφραστα: «Είναι πάντα οι φτωχότεροι που τους τυχαίνουν τα χειρότερα. Ακριβώς όπως η ζωή τους αντιμετωπίζει άσχημα, ο σεισμός τους πλήττει περισσότερο γιατί οι κατοικίες τους είναι πολύ ευπαθείς».
Αυτή η ευπάθεια, ωστόσο, συνδέεται στενά με ένα φαινόμενο που συχνά είναι μέρος της καθημερινότητας: την διαφθορά. Οι άδειες οικοδόμησης που δίνονται με ελαστικό τρόπο, οι αναποτελεσματικές επιθεωρήσεις, η γραφειοκρατία, το γεγονός ότι επιτρέπεται η οικοδόμηση σε δυσπρόσιτες περιοχές είναι μόνον ένας μικρός κατάλογος των σοβαρών παραβλέψεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν τον θάνατο σε ανθρώπους ή την ολική ή μερική απώλεια των ιδιοκτησιών τους.
Τύχη;
Εμπειρογνώμονες οι οποίοι μίλησαν στους The New York Times πιστεύουν ότι ο παράγοντας που έπαιξε σημαντικό ρόλο και «ευνόησε» την πόλη του Μεξικού σε σεισμό της περασμένης Τρίτης για την πρόληψη περαιτέρω θανάτων ήταν κυριολεκτικά η τύχη. Σύμφωνα με τον Εδουάρδο Ρεινόσο, ερευνητή στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM), ο οποίος είναι ειδικός στη σεισμική μηχανική, η εγγύτητα στο επίκεντρο ήταν αυτή που προκάλεσε το χτύπημα κυρίως των χαμηλών κτηρίων που λογικά κατοικούνται από λιγότερους ανθρώπους.
Αλλά αυτή η τύχη δεν εμπόδισε την κατάρρευση 38 κτηρίων στην πρωτεύουσα. Ο λόγος, κατά τον Ρεϊνόσο, είναι ότι «ο κατασκευαστικός κλάδος έβαλε το χέρι του. Δίνει μεγαλύτερη σημασία στα τελειώματα και σε ό, τι φαίνεται, ώστε τα κτήρια να φαίνονται όμορφα εξωτερικά». Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύθηκε από τα αμερικανικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και με επικεφαλής τον ερευνητή του UNAM, από τα 150 κτήρια που κατασκευάστηκαν μετά το 2004 (όταν άλλαξαν οι κανονισμοί κατασκευής), το 71% δεν πληρούσε όλα τα πρότυπα και το 36% είχε εφαρμόσει ακόμη λιγότερες από τις απαιτήσεις.
Ο Φέλιξ Βιγγιασενιόρ, επικεφαλής της Ένωσης Αρχιτεκτόνων της Πόλης του Μεξικού, έχει διαφορετική άποψη από τον Ρεϊνόσο. Ο ειδικός δήλωσε ότι τα περισσότερα από τα κτήρια που υπέστησαν σοβαρές ζημιές στον πρόσφατο σεισμό ήταν αυτά που δεν ενισχύθηκαν μετά το σεισμό του 1985. Η ευθύνη για την έγκαιρη επιθεώρηση αυτών των κτηρίων βάρυνε άμεσα τις τοπικές κυβερνήσεις.
Δεν έπρεπε να λειτουργεί
Μια από τις περιπτώσεις που συγκλόνισαν το κοινό ήταν η κατάρρευση της σχολής Enrique Rébsamen, όπου πέθαναν 19 παιδιά και 6 ενήλικες. Σύμφωνα με την διαδικτυακή πύλη Animal Político (Πολιτικό Ζώο), το κτίριο στο οποίο λειτουργούσε η σχολή είχε ανεγερθεί ακανόνιστα, είχε ψευδή άδεια, χρησιμοποιήθηκε για καοιτκίες και είχε κλείσει, τουλάχιστον, τρεις φορές στο παρελθόν.
Ένας πολίτης που μένει στην περιοχή και ονομάζεται Φρανσίσκο Φοντάνο έγραψε στο Facebook ότι το σχολείο λειτουργούσε παράνομα: «Το γυμνάσιο λειτούργησε τρία χρόνια με στεγανοποιήσεις ποιος ξέρει ποιόν δωροδόκησαν για να το νομιμοποιήσουν. Τα νεκρά και παγιδευμένα παιδιά εκεί, είναι λάθος όλων των διεφθαρμένων που στην πάροδο των ετών επέτρεψαν την λειτουργία της σχολής».
Ένα άλλο από τα κτήρια που κατέρρευσαν βρίσκεται στην Πορτάλες Σουρ και είχε χτιστεί μόλις πριν από έναν χρόνο. Εκεί έχασαν τη ζωή τους δύο άνθρωποι οι οποίοι είχαν επενδύσει 150.000 δολάρια σε ένα κτήριο που υπόσχονταν ότι θα είναι εξοπλισμένο με υψηλή τεχνολογία. Οι επιζώντες, τώρα θα καταθέσουν αγωγή εναντίον της κατασκευαστικής εταιρείας καθώς υποπτεύονται ότι θέλει να αποφύγει τις ευθύνες της.
Ως ένα είδος déjà vu, φαντάζει το ποίημα που έγραψε ο μεξικανός ποιητής Οκτάβιο Πας, πριν από 32 χρόνια. Το 1985, ο συγγραφέας του «Λαβύρινθου της μοναξιάς» καταγγέλλει ότι «το πνεύμα του κέρδους των επιχειρηματιών και των βιομηχάνων των κατασκευών, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν τη σχετική άνοδο αυτού του τετάρτου του αιώνα για να επιδοθούν στην άγρια και αδίστακτη αστική κερδοσκοπία, με τη συνεργασία της γραφειοκρατίας» ήταν υπεύθυνη για την τραγωδία του 1985. Σήμερα, αυτοί οι ίδιοι ηθοποιοί εμφανίζονται επίσης στη σκηνή, «σαν ο συνδυασμός να είναι ένα φυσικό θανάσιμο και ιστορικό λάθος».
