Με την επιλογή της 24ης Ιουλίου για τη μουσουλμανική προσευχή στην Αγια-Σοφιά, ο Ερντογάν θέλει να απευθυνθεί ουσιαστικά στην Ελλάδα, στέλνοντας το μήνυμα ότι, μετά την αναθεώρηση της απόφασης του Κεμάλ για τον ναό-μουσείο, «έρχεται τώρα και η αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης…
Δεν είναι τυχαία, ασφαλώς, η επιλογή από τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν της 24 ης Ιουλίου ως ημέρας για τη «μεγάλη» μουσουλμανική προσευχή στον Ναό της Αγίας του Θεού Σοφίας, την πρώτη από της μετατροπής της σε τζαμί. Η 24η Ιουλίου (1923) είναι ημερομηνία συμβολική, καθώς εκείνη την ημέρα έχει υπογραφεί η Συνθήκη της Λωζάννης, της οποίας ο Ερντογάν ζητά την αναθεώρηση, αφού τη θεωρεί «ζημιά και ήττα του Κεμάλ», επειδή, κυρίως, όπως ο ίδιος διακήρυξε, «οι Δυτικοί παραχώρησαν στην Ελλάδα τα νησιά (μας) του Αιγαίου».
Μετατρέποντας την Αγια-Σοφιά σε τζαμί, ο Ερντογάν μπορεί πρωτίστως να απευθύνεται προς τη χριστιανική Δύση και όχι άμεσα προς την Ελλάδα και η απόφαση-πρόκλησή του να εκπορεύεται και από την αναμέτρησή του στον στίβο της τουρκικής Ιστορίας με τον Μουσταφά Κεμάλ – Ατατούρκ. Ωστόσο, η επιλογή της 24ης Ιουλίου έχει στόχο την πατρίδα μας. Θέλει να απευθυνθεί ουσιαστικά στην Ελλάδα, στέλνοντας το μήνυμα πως, μετά την αναθεώρηση από μέρους του της ιστορικής απόφασης του Μουσταφά Κεμάλ το 1934 για τη μετατροπή της Αγιας-Σοφιάς σε μουσείο, «έρχεται τώρα και η αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης» – την οποία είχε υπογράψει το καθεστώς του Κεμάλ. Πρόκειται για μια αναθεώρηση για την οποία πρώτη φορά στην ιστορία της σύγχρονης Τουρκίας είχε κάνει λόγο πριν από τέσσερα χρόνια. Μιλώντας το καλοκαίρι του 2016 σε περιφερειακούς διοικητές της Τουρκίας, άφησε να εννοηθεί ότι η χώρα του ζημιώθηκε από τη Συμφωνία του 1923, η οποία θέτει τα όρια του κράτους του. «Το 1920 μάς έδειξαν τη Συνθήκη των Σεβρών, για να μας πείσουν το 1923 για τη Συνθήκη της Λωζάννης. Και κάποιοι (εννοεί τους Κεμαλιστές) προσπάθησαν να μας το παρουσιάσουν αυτό ως νίκη. Με τη Συνθήκη της Λωζάννης δώσαμε στους Έλληνες τα νησιά, που, αν φωνάξεις από τις ακτές του Αιγαίου, θα ακουστείς απέναντι. Είναι αυτό νίκη;», διερωτήθηκε. Και συνέχισε: «Όσοι έκατσαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στη Λωζάννη δεν εκμεταλλεύτηκαν τη συνθήκη αυτήν. Και επειδή αυτοί δεν την εκμεταλλεύτηκαν, δυσκολευόμαστε σήμερα εμείς…».
Τρία χρόνια πριν είχαν διαρρεύσει και έγγραφα από το περιβάλλον του Ερντογάν, στα οποία αναφερόταν ότι η Συνθήκη της Λωζάννης δεν ήταν πλέον έγκυρη, ανοίγοντας και «νόμιμα» τον δρόμο στις αλυτρωτικές και νεο-οθωμανικές φιλοδοξίες του. Ήταν τότε που αποκαλύφθηκε και η σύνταξη του «Εθνικού Όρκου» της Τουρκίας, έξι άρθρα του οποίου αναφέρονται στην αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης, την οποία και «οφείλει να επιδιώξει η Τουρκία». Αντίθετα, βέβαια, με όσα λέει ή εύχεται ο Ερντογάν, η Συνθήκη της Λωζάννης δεν έχει «ημερομηνία λήξης». Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο (άρθρο 62.2 της Σύμβασης της Βιέννης για Δίκαιο των Συνθηκών του 1969), οι συνοριακές ρυθμίσεις είναι απαραβίαστες. Αλλαγή του καθεστώτος της Λωζάννης δεν είναι δυνατή, παρά μόνο εάν υπάρξει συναίνεση όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Και τέτοια συναίνεση οπωσδήποτε δεν μπορεί να υπάρξει από την πλευρά της Ελλάδας. Όσο για τα άλλα «ενδιαφερόμενα μέρη», τις «μεγάλες δυνάμεις», αν κρίνουμε από τη «χαλαρότητα» που επέδειξαν για την Αγια-Σοφιά (την Αμερική να παλινωδεί, τη Γερμανία να «τουρκεύει» και τη ρωσική αρκούδα να μη δείχνει τα δόντια της στον Ερντογάν), δεν είναι βέβαιο ότι δεν θα επιδείξουν και πάλι «χαλαρότητα», θεωρώντας και τη Συνθήκη της Λωζάννης «εσωτερική υπόθεση» της Τουρκίας…
του Φώτη Σιούμπουρα
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο
