Το ευρύ κοινό τον γνώρισε μέσα από τους τηλεοπτικούς δέκτες ως έναν από τους ειδικούς επιστήμονες, μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας για τη διαχείριση της πανδημίας. Ήπιων τόνων, με απλή γλώσσα, ένας άνθρωπος με μεγάλη εμπειρία και γνώση στον τομέα της δημόσιας υγείας, ο καθηγητής Μικροβιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Άλκης Βατόπουλος, μιλάει στο «Π» για τις εισηγήσεις της επιτροπής, τις διαφωνίες μεταξύ των ειδικών με στόχο το κοινό καλό, το εμβόλιο που έρχεται αλλά και για τις αλλαγές που βίωσε και ο ίδιος από τότε που η επαφή του με τα μίντια έγινε σχεδόν καθημερινή.
Πώς είναι η αίσθηση για έναν καθηγητή πανεπιστημίου, να «μπαίνει» ξαφνικά στα ελληνικά σπίτια και να αποκτά σε σύντομο χρόνο τόση αναγνωρισιμότητα;
Πράγματι είναι μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Παρόλο που στα καθήκοντα των ασχολούμενων με τη Δημόσια Υγεία είναι η ενημέρωση του κόσμου, ήδη το βάρος είναι μεγάλο, εφόσον η ενημέρωση του πληθυσμού στηρίζεται σε μεγάλο μέρος σε εμάς και η αγωνία είναι μεγάλη κυρίως ως προς της ορθότητα του τρόπου επικοινώνησης των μηνυμάτων. Επίσης, η μεγάλη αναγνωρισιμότητα δεν είναι οικία κατάσταση για έναν επιστήμονα και πρέπει να μάθει να τη χειρίζεται, ώστε να διατηρήσει τη θέση του ως επιστήμονας με γνώσεις στα συγκεκριμένα αντικείμενα που χειρίζεται. Όλοι ελπίζουμε άλλωστε ότι αυτή η δημοσιότητα είναι παροδική, όπως παροδική είναι και η υγειονομική κρίση.
Πιστεύετε ότι ο κόσμος καμιά φορά μπερδεύεται όταν ακούει την άποψη του κάθε ειδικού επιστήμονα;
Ναι, και αυτό κυρίως διότι πολλοί από εμάς πολύ συχνά στον δημόσιο λόγο χρησιμοποιούμε δυσνόητη (για το ευρύ κοινό) επιστημονική ορολογία και επιχειρήματα. Είναι άλλος ο επιστημονικός λόγος στο επιστημονικό συνέδριο και στα επιστημονικά περιοδικά και άλλη η ενημέρωση του κοινού. Προφανώς, η τηλεόραση δεν είναι το κατάλληλο μέσο για την επίλυση επιστημονικών διαφορών. Επίσης, αλλιώς καταλαβαίνει η επιστημονική κοινότητα μια επιστημονική δημοσίευση και αλλιώς το ευρύ κοινό. Πρέπει πάντα να τονίζεται στον κόσμο ποια είναι η αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα κάθε φορά γνώση και να μη βομβαρδίζεται το κοινό με νέες ανακαλύψεις, που ακόμη δεν έχουν συζητηθεί.
Τι πιστεύετε πως πήγε λάθος κι έγινε αυτή διασπορά στη Βόρεια Ελλάδα; Οι Αθηναίοι είναι πιο πειθαρχημένοι στα μέτρα;
Δύσκολη ερώτηση… Πιστεύω ότι είναι ένα μείγμα αιτιών, με κύριο τη μεγάλη συχνότητα του νοσήματος στη Βόρεια Ελλάδα ήδη από το καλοκαίρι, που είχε ως αποτέλεσμα την ευρύτερη διασπορά σε όλη την περιοχή. Πάντως, γενικά η επιδημιολογία των νοσημάτων αυτών είναι συχνά απρόβλεπτη, ασύμμετρη και καθορίζεται από ξαφνικές υπερμεταδόσεις Η τελική απάντηση απαιτεί προσεκτική επιστημονική έρευνα.
Μήπως θα έπρεπε να έχει γίνει ένα καθολικό lockdown πολύ νωρίτερα;
Και αυτό είναι ένα δύσκολο ερώτημα να απαντηθεί. Μελέτες κινητικότητας θα πρέπει να μετρήσουν την ουσιαστική εφαρμογή του lockdown στις διάφορες περιοχές της χώρας. Η απόφαση για lockdown λαμβάνεται μετά από συνυπολογισμό του υγειονομικού κινδύνου, αλλά και των επιπτώσεων στην κοινωνία.
Τι θα λέγατε στον κόσμο που έχει κουραστεί και θα ήθελε να επιστρέψει η ζωή του στην παλιά καθημερινότητα;
Να κάνει λίγη υπομονή ακόμη και, κυρίως, να εντάξει την ατομική προστασία στην καθημερινή συμπεριφορά του. Η έλευση των εμβολίων δίνει μια ρεαλιστική προοπτική για έξοδο από την υγειονομική αυτή κρίση, όμως τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης θα είναι κοντά μας για αρκετό καιρό ακόμη.
Τι θα λέγατε σε όσους εκφράζουν φόβους και επιφυλάξεις για το εμβόλιο κατά του κορονοϊού; Εσείς θα εμβολιαστείτε;
Εγώ και η οικογένειά μου θα κάνουμε το εμβόλιο. Οι διεθνείς ελεγκτικοί οργανισμοί (ΠΟΥ, ΕΜΑ, FDA κ.λπ.) κάνουν ουσιαστικό και προσεκτικό έλεγχο στους φακέλους με τα δεδομένα των εμβολίων, συνεπώς η έγκρισή τους είναι ουσιαστική.
Τι μας δίδαξε αυτή η πανδημία, τελικά, και τι θα θυμάστε από τις πολύωρες συσκέψεις σας στην Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων; Υπήρχαν όντως διχογνωμίες, μέχρι να κάνετε τις τελικές εισηγήσεις;
Νομίζω μας δίδαξε την εύθραυστη ισορροπία στην οποία ευρισκόμαστε. Υπενθυμίζω ότι την τελευταία 20ετία είχαμε τουλάχιστον πέντε μεγαλύτερες ή μικρότερες πανδημίες (H1N1, SARSS, MERSS, Γρίπη των πουλερικών, COVID). Μας υπενθύμισε επίσης την ανάγκη διεθνούς επικοινωνίας / συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα (πέραν του επιστημονικού), τον σεβασμό που οφείλουμε στη φύση. Η συμμέτοχη μου στην επιτροπή είναι μια μεγάλη εμπειρία και δεν θα ονόμαζα την καθημερινή (πολύ συχνά έντονη) επιστημονική συζήτηση ως έκφραση διχογνωμιών, αλλά ως την κοινή προσπάθεια προσέγγισης της επιστημονικής αλήθειας, που δεν είναι πάντα αυταπόδεικτη.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Παπακωστοπούλου
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο
