Ανοίγει ο δρόμος για τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την πρώτη των δύο ηγετών, μετά την ελληνοτουρκική κρίση του περασμένου έτους.
Σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία της συνάντησης θα παίξει η επικείμενη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Αθήνα, με επικρατέστερη ημερομηνία την 31η Μαΐου. Ο Τσαβούσογλου έχει επί της αρχής αποδεχτεί την πρόσκληση του Έλληνα ομολόγου του, και οι διπλωματικές υπηρεσίες των δύο χωρών ασχολούνται πλέον με την προετοιμασία όλων των πτυχών του ταξιδιού. Βασικό αντικείμενο της επίσκεψης Τσαβούσογλου, όπως επιβεβαιώνουν και οι δύο πλευρές, θα είναι η δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών ώστε να καταστεί εφικτή μια σύντομη έστω συνάντηση των δύο ηγετών στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, στις 14 Ιουνίου. Από την Αθήνα, διαμηνύεται ότι η αποκλιμάκωση των επιθετικών ενεργειών από την πλευρά της Τουρκίας και κυρίως ο τερματισμός των παράνομων ερευνών σε περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων έχουν βοηθήσει ώστε να βελτιωθεί το κλίμα στις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας και να ανοίξουν οι δίαυλοι επικοινωνίας. Απαραίτητη προϋπόθεση, βέβαια, είναι η συμπεριφορά αυτή να συνεχιστεί και να μην αποτελεί απλώς μια απόπειρα αποπροσανατολισμού από την πλευρά της Άγκυρας, ώστε να τύχει ευνοϊκότερης μεταχείρισης στη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί επίσης τον προσεχή Ιούνιο και θα περιλαμβάνει τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την θετική ατζέντα με την Άγκυρα.
Από το Μέγαρο Μαξίμου τονίζουν ότι τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται οριστικό και για το επόμενο διάστημα κάθε βήμα θα εξετάζεται με ιδιαίτερη προσοχή. Προκειμένου μάλιστα να καταστεί εφικτή η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν, θα πρέπει να αποφεύγονται οι εμπρηστικές δηλώσεις των αξιωματούχων της γείτονος, ώστε η Άγκυρα να «πείσει» για τις καλές της προθέσεις. Η Αθήνα, άλλωστε, έχει ξεκαθαρίσει σε όλους τους τόνους ότι επιθυμεί σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία και είναι πρόθυμη να στηρίξει την ευρωπαϊκή προοπτική της Άγκυρας, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα αποδεχτεί προκλητικές συμπεριφορές και απειλές πολέμου από τη γειτονική χώρα. Ταυτόχρονα, το ελληνικό Επιτελείο έχει φροντίσει να κάνει σαφές προς όλους ότι η παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κύπρου, από τις επιθετικές ενέργειες της Τουρκίας, αποτελεί παραβίαση των ευρωπαϊκών συμφερόντων και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Αυτό θα είναι και ένα από τα μηνύματα που θα επιχειρήσει να στείλει η ελληνική πλευρά τόσο σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών κατά τη συνάντηση Δένδια – Τσαβούσογλου, όσο και σε επίπεδο κορυφής.
Η Ελλάδα θα έχει στη φαρέτρα της απαντήσεις για όλα τα ανοιχτά θέματα με την Τουρκία, όπως οι θαλάσσιες ζώνες και οι προκλητικές ενέργειες στον αέρα, με τις καθημερινές παραβιάσεις και τις υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών. Αναφορά αναμένεται να γίνει και στο Κυπριακό, μετά το «ναυάγιο» στην άτυπη πενταμερή της Γενεύης, λόγω της τουρκικής εμμονής στη λύση των δύο κρατών.
Από την ατζέντα της συνάντησης των δύο ηγετών, πάντως, δεν μπορεί να λείπει το μεταναστευτικό, με την Αθήνα να ζητά την τήρηση των συμφωνηθέντων για τις παράνομες αναχωρήσεις από τα τουρκικά παράλια αλλά και την άμεση επανέναρξη των επιστροφών από τα ελληνικά νησιά. Αυτό είναι ένα ζήτημα το οποίο μετ’ επιτάσεως θα απαιτήσει η Αθήνα, ώστε να ξεκλειδώσει το θετικό μέτρο της αναχρηματοδότησης της Συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας για το μεταναστευτικό. Η Ελλάδα θα ζητήσει ακόμη την αποχώρηση των τουρκικών δυνάμεων από τη Λιβύη και τον σεβασμό του εμπάργκο όπλων που επέβαλαν τα Ηνωμένα Έθνη στη χώρα.
Διπλωματικές πηγές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι οι προσδοκίες πρέπει να είναι χαμηλές, διότι οι δύο πλευρές θα προσέλθουν με τελείως διαφορετικές αφετηρίες. Όπως είχε συμβεί άλλωστε και στην προηγούμενη συνάντηση των δύο ηγετών, τον Δεκέμβριο του 2019 στο Λονδίνο, όπου Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έπειτα από 90 λεπτά, συμφώνησαν ότι… διαφωνούν. Το τετ α τετ είχε λάβει χώρα λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή του παράνομου μνημονίου ανάμεσα στην Άγκυρα και την κυβέρνηση της Τρίπολης. Ο πρωθυπουργός είχε δηλώσει τότε ότι «οι δυσκολίες στις σχέσεις με την Τουρκία υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Εφόσον οι δύο πλευρές δείξουν καλή θέληση, αυτές τελικά μπορούν να ξεπεραστούν». Η Άγκυρα, πάντως, έδειξε ότι δεν είχε τη θέληση και λίγους μήνες αργότερα ξέσπασε η μεγαλύτερη σε ένταση και διάρκεια ελληνοτουρκική κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Τα κανάλια επικοινωνίας «πάγωσαν» μετά τα γεγονότα του Έβρου, με την οργανωμένη από τις τουρκικές αρχές απόπειρα παραβίασης των ελληνικών και συνάμα ευρωπαϊκών συνόρων από χιλιάδες μετανάστες, ενώ οι δύο πλευρές έφτασαν στα πρόθυρα σύγκρουσης, με τους δύο Στόλους να είναι σε πλήρη ανάπτυξη για σχεδόν 150 ημέρες, όσο το ερευνητικό πλοίο «Ορούτς Ρέις» βρισκόταν σε περιοχές ελληνικών συμφερόντων.
Πριν από το τετ α τετ του πρωθυπουργού με τον Τούρκο πρόεδρο πάντως, η Άγκυρα θα πρέπει να αποδείξει ότι επιθυμεί τον διάλογο με την Ελλάδα, καθώς εκκρεμεί η πρόσκληση για τον 63ο γύρο των διερευνητικών επαφών που θα πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη. Μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να οριστεί και το «ραντεβού» των τεχνικών επιτροπών των υπουργείων Άμυνας Ελλάδας και Τουρκίας, που συζητούν τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Παρόλο που και στις δύο περιπτώσεις δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις σύγκλισης, εκτιμάται ότι η διαδικασία του διαλόγου είναι σημαντικό να διατηρηθεί, καθώς βοηθά στη διατήρηση του κλίματος ηρεμίας.
Η Άγκυρα, πάντως, προετοιμάζεται και για ένα ακόμη ένα κρίσιμο ραντεβού στις 14 Ιουνίου, αυτό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Οι σχέσεις Τουρκίας – Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκονται εδώ και μήνες στο ναδίρ, μετά τον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα των αεροσκαφών F-35 λόγω της προμήθειας των ρωσικών πυραύλων S-400, αλλά και τις καταδίκες του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ για την κατάσταση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία.
του Σταύρου Ιωαννίδη
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο
