Στις 7 Σεπτεμβρίου 1999 σημειώθηκε ένας πολύνεκρος και καταστροφικότατος σεισμός στην πρωτεύουσα, που έμελλε να μείνει γνωστός ως ο «σεισμός της Αθήνας». Η ώρα ήταν 14:56:50, όταν ξαφνικά σημειώθηκε μια δόνηση 5,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, που στοίχισε τη ζωή 143 συνανθρώπων μας και ήταν μία από τις φονικότερες τα τελευταία 50 χρόνια. Το επίκεντρο της δόνησης εντοπίστηκε 8 χιλιόμετρα μακριά από το κέντρο της πόλης, ανάμεσα στις Αχαρνές και τον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας. Αν και το μέγεθος με τα σεισμολογικά δεδομένα δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλο, παρ’ όλα αυτά η κοντινή απόσταση του επίκεντρου του σεισμού από την Αθήνα και το μικρό του εστιακό βάθος (από 9 μέχρι 14 χιλιόμετρα) προκάλεσαν τεράστιες υλικές ζημιές, που έφτασαν τα 3 δισ. δολάρια.
Πολλά κτίρια κατέρρευσαν σαν χάρτινοι πύργοι, παρασύροντας μαζί τους δεκάδες ανθρώπους στο θάνατο. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή της εταιρίας «Ρικομέξ», όπου το εξαώροφο κτίριο όπου στεγαζόταν κατέρρευσε προκαλώντας τον θάνατο 39 ανθρώπων – ανάμεσά τους και δύο έγκυες γυναίκες. Το ρήγμα χτύπησε και πάλι τον περασμένο Ιούλιο, με τη σεισμική δόνηση των 5,1 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, που σημειώθηκε και ξύπνησε άσχημες μνήμες από το καταστροφικό ’99. Αξιοπερίεργο είναι το γεγονός ότι πριν από τον σεισμό του 1999 το ρήγμα ήταν σχεδόν άγνωστο στους επιστήμονες και δεν είχε χαρτογραφηθεί λεπτομερώς. Πλέον, αυτό έχει αλλάξει και η παρακολούθησή του από τον επιστημονικό κόσμο είναι συστηματική.
Είναι ορατό πάνω από το έδαφος
Δύσκολα θα φανταστεί κάποιος ότι, εάν το επιθυμεί, μπορεί να επισκεφτεί το συγκεκριμένο ρήγμα και να το παρατηρήσει. Το ρήγμα της Πάρνηθας ή της Φυλής, όπως το αποκαλούν οι επιστήμονες, σ’ ένα αρκετά μεγάλο μέρος του είναι ορατό πάνω από το έδαφος. Στις αρχές του Νοέμβρη είχε οργανωθεί από τη NaturalHazardsSociety, σε συνεργασία με τον σεισμολόγο Γεράσιμο Παπαδόπουλο, μια «σεισμολογική ξενάγηση» στο μέρος του ρήγματος το οποίο βρίσκεται πάνω από τη γη.
Μόλις 10 λεπτά μακριά από τη Μονή του Αγίου Κυπριανού στη Φυλή, ακολουθώντας ένα μονοπάτι, το ρήγμα εμφανίζεται μπροστά στον επισκέπτη. Η πρώτη εικόνα που θα δει κάποιος είναι ένας πέτρινος «τοίχος», ο οποίος εκτείνεται γύρω στα 12 χιλιόμετρα, έχοντας ύψος σχεδόν 15 μέτρα. Αναλυτικότερα, πρόκειται για μία επιφάνεια βραχώδους όγκου όπου εμφανίζει μία γεωμετρική επιφάνεια, η οποία έχει μία ορισμένη κλίση που είναι σχεδόν κάθετη σε μερικά σημεία. Αυτό είναι το ρήγμα της Φυλής και κάθε φορά που δίνει έναν σεισμό, το έδαφος υποχωρεί μερικά εκατοστά, κάνοντας τον «τοίχο» να μεγαλώνει σε ύψος. Να σημειώσουμε ότι στον σεισμό του 99 το έδαφος υποχώρησε 8 εκατοστά. Πόσοι σεισμοί άραγε σημειώθηκαν στο πέρασμα των αιώνων και δημιούργησαν αυτόν τον «πέτρινο τοίχο» ύψους 15 μέτρων;
«Θεωρείται ακόμα ενεργό»
Σε μια προσπάθεια να μάθουμε περισσότερα για το συγκεκριμένο θέμα, το «Π» επικοινώνησε με τον σεισμολόγο Γεράσιμο Παπαδόπουλο, ο οποίος ασχολείται με το συγκεκριμένο ρήγμα από το 1999, τέσσερις μέρες μετά τον καταστροφικό σεισμό. Ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε ότι η επιφάνεια του ρήγματος καθορίζει δύο πλευρές – η μία είναι η βραχώδης πλευρά και η άλλη το έδαφος. Κάθε φορά που σημειώνεται σεισμική δόνηση, η βραχώδης πλευρά μένει αμετακίνητη σε αντίθεση με το έδαφος, το οποίο μετακινείται προς τα κάτω ή και προς τα πάνω. Στον σεισμό της Πάρνηθας, η περιοχή από την Πάρνηθα και το Θριάσιο Πεδίο μέχρι και τον Σαρωνικό μετακινήθηκε απότομα προς τα κάτω κατά οκτώ εκατοστά. Παράλληλα, το βάθος του ρήγματος υπολογίζεται γύρω στα 15 χιλιόμετρα, κάτι που το κάνει να έχει μέγιστη δυναμικότητα γύρω στα 6 Ρίχτερ. Αυτό το γνωρίζουμε, διότι η εστία του σεισμού του ’99 βρισκόταν στα 13 με 15 χιλιόμετρα βάθος.
Την ίδια στιγμή, ο κ. Παπαδόπουλος υπογραμμίζει πως μέχρι και το 1999 το ρήγμα αυτό θεωρούνταν ανενεργό και ήταν αχαρτογράφητο. Εκείνη την περίοδο είχε έρθει το πλήρωμα του χρόνου και το ρήγμα έσπασε, δίνοντας τη σεισμική δόνηση των 5,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Όπως αποκαλύπτει μετά από έρευνα που πραγματοποίησε, ο σεισμός (7,6 Ρίχτερ), που είχε προηγηθεί στις 17 Αυγούστου στη θάλασσα του Μαρμαρά της Τουρκίας, προκάλεσε τον σεισμό της Πάρνηθας. Όπως εξηγεί ο σεισμολόγος, ο σεισμός της Πάρνηθας θα γινόταν δύο χρόνια αργότερα, όμως ο σεισμός της Τουρκίας τον επιτάχυνε λόγω του φαινομένου «ντόμινο». Σε καμία περίπτωση όμως, σύμφωνα με τον κ. Παπαδόπουλο, δεν θα πρέπει να πιστεύουμε ότι κάθε φορά που θα υπάρχει μια σεισμική δόνηση στην Τουρκία θα έχουμε σεισμό και στην Ελλάδα, διότι θα πρέπει να συντρέχουν ταυτόχρονα διάφορες γεωφυσικές προϋποθέσεις.
Σε ό,τι έχει να κάνει με το ενδεχόμενο ενός νέου μεγάλου σεισμού, ο κ. Παπαδόπουλος είναι ξεκάθαρος και δηλώνει ότι «το συγκεκριμένο ρήγμα θεωρείται ενεργό και στο ορατό μέλλον είναι πιθανό να δώσει νέο σεισμό δυναμικότητας γύρω στους 6 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ. Να διευκρινίσω ότι όταν λέμε ορατό μέλλον, εννοούμε δεκαετία και πάνω, σύμφωνα και με τα επιστημονικά δεδομένα που έχουμε».
Ο περίπατος
Ο σεισμολογικός περίπατος που οργανώθηκε στις αρχές Νοέμβρη είχε μεγάλη συμμετοχή (150 άτομα) και φάνηκε ότι υπάρχει ενδιαφέρον από τον κόσμο, για αυτό ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε ότι σκέφτεται σοβαρά το ενδεχόμενο να επαναλάβει τέτοια εγχειρήματα. Πιθανότατα να ξαναγίνουν περίπατοι στην Πάρνηθα, αλλά δεν αποκλείει το γεγονός να οργανωθούν ξεναγήσεις και σε άλλα ρήγματα της Ελλάδας, όπως το ρήγμα της Αταλάντης και το ρήγμα των Αλκυονίδων.
Ρεπορτάζ: Αντώνης Χρυσουλάκης
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο το Σάββατο 30 Νοεμβρίου
