Του Δ. ΚΕΜΠΕ
Μπορεί οι διάφορες ομάδες εργαζομένων, υποκινούμενες από μικροκομματικές σκοπιμότητες στις περισσότερες των περιπτώσεων, να προκαλούν κοινωνική ένταση, αλλά και κοινωνικούς αυτοματισμούς, η πραγματικότητα όμως των αριθμών είναι εντελώς διαφορετική και σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί τη σεναριολογία και την κινδυνολογία.
Πριν από τρεις εβδομάδες ο πολυεθνικός κολοσσός Unilever ανακοίνωσε αύξηση των γραμμών παραγωγής του στην Ελλάδα και πριν από μερικά εικοσιτετράωρα σε ανάλογη ανακοίνωση προέβη και η Johnson &
Johnson που δημιουργεί νέες μονάδες στη Μάνδρα Αττικής.
Την ίδια ώρα, οι 48 μεγαλύτεροι τουριστικοί πράκτορες της Ρωσίας συναντώνται στο Μουσείο της Ακρόπολης προκειμένου να καταλήξουν σε συμφωνία για την περαιτέρω ενίσχυση του τουριστικού ρεύματος στην Ελλάδα που έχει αυξηθεί κατά 23,7% το διάστημα Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2012, ενώ σύμφωνα με την έρευνα του ΙΟΒΕ πλήθος μικρών επιχειρήσεων τους τελευταίους μήνες έχουν αρχίσει να «ξεφυτρώνουν» ανά την Ελλάδα ως αντίδοτο στην κρίση και στην αυξημένη ανεργία.
Κανείς δεν λέει ότι το κλίμα έχει αναστραφεί, όμως, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η καθοδική πορεία της οικονομικής καμπύλης δεν έχει ανακοπεί. Αυτό διαπιστώνεται, άλλωστε, σε πρόσφατη έκθεση του διεθνούς οίκου αξιολόγησης Fitch, εκ των κυρίαρχων πολέμιων της χώρας την προηγούμενη τριετία. Σύμφωνα με τον οίκο, λοιπόν, η Ελλάδα έχει πετύχει τους δημοσιονομικούς στόχους για το 2012 και εμφάνισε ένα μικρό πρωτογενές πλεόνασμα παρά την υποαπόδοση της οικονομίας, ενώ σημειώνεται ότι η μείωση του ελλείμματος επιταχύνθηκε από τον συνδυασμό των μεγαλύτερων του αναμενόμενου περικοπών στις πρωτογενείς δαπάνες του Δημοσίου με την ανακούφιση στο χρέος του επίσημου και ιδιωτικού τομέα. Ο οίκος σημειώνει ταυτόχρονα ότι η συνεχιζόμενη πρόοδος στη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, σε συνδυασμό με τις συγκρίσιμες εξελίξεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, δείχνουν ότι συνεχίζεται η οικονομική εξισορρόπηση.
Προσθέτει, ωστόσο, ότι θα χρειαστεί η εφαρμογή βαθύτερων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνουν την ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης του χρηματοοικονομικού τομέα και τις ιδιωτικοποιήσεις, για να επιστρέψει η ελληνική οικονομία σε ένα μονοπάτι βιώσιμης ανάπτυξης.
Άλματα
O Fitch προβλέπει ότι το ποσοστό μείωσης της ύφεσης θα υπερβεί το 4% εντός του έτους, πράγμα που σημαίνει ότι θα προσεγγίσει κατά πολύ τον στόχο της πλήρους αναστροφής για ανάπτυξη το 2014.
Τονίζει ακόμη ότι η Ελλάδα, η οποία είχε το υψηλότερο έλλειμμα μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης, έχει κάνει τα περισσότερα για να ισοσκελίσει τα βιβλία της. Ωστόσο, έχει ακόμα πολύ δρόμο να διανύσει πριν αρχίσει το χρέος να υποχωρεί και να συμμορφωθεί με το δημοσιονομικό σύμφωνο της Ε.Ε., σημειώνει ο Fitch και προσθέτει: Η
βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, παρά την πρόβλεψη για περαιτέρω ανακούφιση από τον επίσημο τομέα που περιλαμβάνει νέες μειώσεις των επιτοκίων και επαναγορά χρέους.
Τα προσωρινά στοιχεία, σε ταμειακή βάση, δείχνουν ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης συρρικνώθηκε από 9,4% του ΑΕΠ το 2011 σε 6,6% του ΑΕΠ το 2012. Ένα μικρό πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 0,2% του ΑΕΠ ξεπέρασε τις προβλέψεις του ΔΝΤ για έλλειμμα 1,5% του ΑΕΠ, παρά την υποχώρηση των εσόδων κατά ένα επιπλέον 3,6%.
Ενώ η κυβέρνηση πέτυχε να μειώσει τις πρωτογενείς δαπάνες κατά σχεδόν 8%, αυτό το αποτέλεσμα βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στις μεγάλες περικοπές που έγιναν σε προγραμματισμένες επενδύσεις και στην έλλειψη χρηματοδότησης. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα στα 8 δισ. ευρώ (4% του ΑΕΠ) στα τέλη του 2012.
Ο Fitch αναφέρει επίσης ότι ο συνδυασμός της ανακούφισης στο χρέος από επίσημο και ιδιωτικό τομέα οδήγησε στη μείωση των επιτοκίων κατά περισσότερα από 5 δισ. ευρώ το 2012, βοηθώντας στη συγκράτηση των δαπανών της γενικής κυβέρνησης.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη υποχώρηση του ονομαστικού ΑΕΠ, το οποίο συρρικνώθηκε περισσότερο από 6% το 2012, σημαίνει ότι οι πληρωμές των τόκων παρέμειναν πάνω από το 6% του ΑΕΠ σε ταμειακή βάση. Ακόμη, εκτιμά ότι η Ελλάδα αναμένεται να αντλήσει περαιτέρω οφέλη από το χαμηλότερο κόστος στην εξυπηρέτηση του χρέους το 2013, καθώς ο αντίκτυπος της πρόσθετης ανακούφισης στο χρέος στα τέλη του 2012 θα αρχίσει να φαίνεται. Ακόμα και έτσι, αναφέρει, ο συνολικός όγκος του χρέους της γενικής κυβέρνησης παραμένει σε υψηλά επίπεδα και αναμένεται να κορυφωθεί στο 179% περίπου του ΑΕΠ σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο πριν υποχωρήσει κοντά στο 124% έως το 2020.
ΙΟΒΕ: Ενδείξεις ανάκαμψης
Ενθαρρυντική είναι η ετήσια έκθεση του ΙΟΒΕ στην οποία διαπιστώνεται ότι οι Έλληνες αντέδρασαν στην αβεβαιότητα της κρίσης, ιδρύοντας μικρές επιχειρήσεις. Όπως διαπιστώνει, η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε παρά τη σημαντική επιδείνωση του οικονομικού περιβάλλοντος το 2011.
Την ίδια στιγμή, πάντως, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ίδιων των νέων επιχειρηματιών, η οικονομική δυσπραγία έχει αυξήσει τις δυσκολίες ίδρυσης μιας νέας επιχείρησης, ενώ θεωρούν ότι οι δυνατότητες ανάπτυξης μιας νέας επιχείρησης χειροτερεύουν χρόνο με τον χρόνο. Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 18-64 ετών, που βρισκόταν σε αρχικό στάδιο επιχειρηματικής δραστηριοποίησης το καλοκαίρι του 2011, ήταν 8%, επίδοση με την οποία η Ελλάδα κατατάσσεται στην τέταρτη υψηλότερη θέση ανάμεσα στις πλούσιες χώρες του πλανήτη. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά αυξημένο σε σύγκριση με το 5,3% που είχε καταγραφεί το 2010.
Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό καθιερωμένης επιχειρηματικότητας (οι επιχειρηματίες η επιχείρηση των οποίων έχει ξεπεράσει την ηλικία των τρεισήμισι ετών) παγκοσμίως με 15,8%. Παρά την ύφεση, το ποσοστό του πληθυσμού που διατηρεί τη θέση του ως καθιερωμένων επιχειρηματιών, δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά καθ’ όλη την πενταετία της κρίσης.
Η πραγματικότητα αυτή αντανακλάται και στον δείκτη συνολικής επιχειρηματικότητας, που βρίσκεται στο 23,4%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά παγκοσμίως και το υψηλότερο ανάμεσα στις πλούσιες χώρες του πλανήτη. Σε απόλυτους αριθμούς, η συνολική επιχειρηματικότητα είναι μια δραστηριότητα που αφορά περισσότερα από 1,5 εκατ. άτομα. Στη χώρα μας καταγράφεται, επίσης, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά (3%) εγκατάλειψης της επιχειρηματικής δράσης. Ο σημαντικότερος λόγος για τη διακοπή είναι η έλλειψη κερδοφορίας, καθώς σχεδόν επτά στους δέκα Έλληνες δηλώνουν ότι αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο εγκατέλειψαν τον επιχειρηματικό στίβο.
Είναι δε ενδιαφέρον ότι, παρόλο που η χώρα μαστίζεται από πρωτόγνωρη έλλειψη ρευστότητας, περίπου ένας στους δέκα θεωρεί ότι αυτός είναι ο λόγος που οδηγήθηκε στη διακοπή της δραστηριότητάς του.
Αναδιάρθρωση
Όπως διαπιστώνει το ΙΟΒΕ, η επιχειρηματικότητα ανάγκης, που αναφέρεται στην περίπτωση που το άτομο ωθείται στην ανάληψη επιχειρηματικής δράσης λόγω έλλειψης άλλων επιλογών εργασίας, ενισχύεται σε βάρος της επιχειρηματικότητας ευκαιρίας καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης. Ωστόσο, καταγράφονται σοβαρές ενδείξεις ότι η κρίση έχει θέση σε κίνηση διαδικασίας αναδιάρθρωσης. Σε όλη την περίοδο της ελληνικής συμμετοχής στο GEM, το μεγαλύτερο ποσοστό των νέων εγχειρημάτων απευθυνόταν στον τελικό καταναλωτή.
Όμως, στην τριετία της κρίσης το ποσοστό αυτό είναι σαφώς μειωμένο. Από το 70% το 2005, τα τρία τελευταία χρόνια κινείται σταθερά κάτω από το 50%.
Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ποσοστό των νέων εγχειρημάτων που κατευθύνεται προς υπηρεσίες σε επιχειρήσεις. Σε αυτόν τον δείκτη εμφανίζεται μια σαφώς ανοδική πορεία. Επίσης, το 2011 ένα στα τρία νέα εγχειρήματα κατέγραφε κάποια καινοτομικότητα ή και χαμηλή ένταση ανταγωνισμού. Με αυτή την επίδοση η χώρα μας καταλάμβανε την όγδοη θέση ανάμεσα στις χώρες καινοτομίας.
Αν το εύρημα αυτό συνδυαστεί με τη μεταβολή της κλαδικής κατανομής των νέων εγχειρημάτων, δικαιολογείται η υπόθεση ότι πρόκειται για μία ακόμα ένδειξη αναδιάρθρωσης. Πράγματι, καθώς η ύφεση συρρικνώνει τις παραδοσιακές δραστηριότητες, είναι εύλογο να αναμένει κανείς ότι τα νέα εγχειρήματα θα στρέφονται σε κατευθύνσεις που δεν είναι υπερφορτωμένες, είτε προσφέροντας καινοτόμα προϊόντα-υπηρεσίες, είτε μπαίνοντας σε νέες νησίδες αγοράς, υποστηρίζει το ΙΟΒΕ.
Απασχόληση
Χαμηλές παραμένουν οι προοπτικές δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά επιχειρήσεων «υψηλής ανάπτυξης» ανάμεσα στις χώρες της καινοτομίας, όσον αφορά στις προοπτικές δημιουργίας απασχόλησης. Μόλις το 2,8% των επιχειρηματιών αρχικών σταδίων προσδοκούσε το 2011 ότι το εγχείρημά του θα δημιουργήσει περισσότερες από 20 νέες θέσεις εργασίας μετά από μία πενταετία, ενώ τρεις στους τέσσερις δήλωσαν ότι προσδοκούν να απασχολήσουν το πολύ έως πέντε νέους εργαζόμενους. Τα δεδομένα αυτά δεν
έχουν αλλάξει ουσιαστικά από την αρχή της ελληνικής συμμετοχής στο ερευνητικό πρόγραμμα του GEM. Με άλλα λόγια, η κυριαρχία της μικρής επιχείρησης στην ελληνική οικονομία όχι μόνο διατηρείται, αλλά φαίνεται και να αναπαράγεται.
Η χώρα μας πλησιάζει το μέσο επίπεδο των χωρών καινοτομίας μόνο σε δύο διαστάσεις του επιχειρηματικού περιβάλλοντος που ορίζει το GΕM, οι οποίοι αφορούν στην εκπαίδευση (βασική και μεταλυκειακή). Τις χειρότερες επιδόσεις καταγράφει η Ελλάδα στις διαστάσεις που αφορούν στη χρηματοδοτική υποστήριξη της επιχειρηματικότητας και στην ύπαρξη κυβερνητικών προγραμμάτων για την ενίσχυσή της. Το ίδιο αρνητική –αν και σε οριακά χαμηλότερο βαθμό– είναι η αξιολόγηση των Ελλήνων εμπειρογνωμόνων στις διαστάσεις του γενικότερου πλαισίου
των εθνικών πολιτικών και της νομοθεσίας.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: Οι ΗΠΑ κατά των οίκων αξιολόγησης
Σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους, οι Αμερικανοί αποφάσισαν να αντιδράσουν δυναμικά (ή μήπως… φαινομενικά δυναμικά) απέναντι στους οίκους αξιολόγησης, με την κυβέρνηση Ομπάμα να καταθέτει αγωγή κατά της Standard & Poor’s, κατηγορώντας τη για εσφαλμένες αξιολογήσεις που προκάλεσαν την κρίση του 2008. Η κατάρρευση των ενυπόθηκων δανείων ήταν η θρυαλλίδα που προκάλεσε τη μεγάλη κρίση του 2008 και που επέφερε την πτώχευση της Lehmann Brothers, οδηγώντας την κυβέρνηση Ομπάμα στην απόφαση να κρατικοποιήσει τις δύο μεγαλύτερες εταιρείες στεγαστικών δανείων Fannie Mae και Freddie Mac για να σταματήσει την περιδίνηση της αμερικανικής οικονομίας.
Σύμφωνα με την αγωγή, το αμερικανικό Δημόσιο ζητά από τη Standard & Poor’s και τη μητρική της εταιρεία «The McGraw-Hill Companies» παχυλές αποζημιώσεις για τα δεινά που υπέστησαν οι Αμερικανοί και οι επενδυτές από την κρίση και την εκτίναξη των spreads που προκάλεσαν οι αξιολογήσεις του συγκεκριμένου οίκου.
Από την πλευρά της, η Standard & Poor’s αρνείται πως έχει διαπράξει παρανομία και απορρίπτει ως νομικά έωλη την αγωγή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απώλεσαν την αξιολόγηση AAA, όσον αφορά στο ομοσπονδιακό χρέος της χώρας για πρώτη φορά στην Ιστορία της, καθώς ο οίκος Standard & Poor’s το υποβάθμισε στη βαθμίδα AA+, επικαλούμενος τα προβλήματα του χρέους και του ελλείμματος, καθώς και «πολιτικούς κινδύνους». Τον Αύγουστο του 2011, ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s υποβάθμισε την αμερικανική οικονομία από το AAA στο AA+, απόφαση που είχε προκαλέσει φουρτούνα στα διεθνή χρηματιστήρια, αφού η υποβάθμιση της αμερικανικής οικονομίας εθεωρείτο μέχρι τότε περίπου αδιανόητη. Τότε, το υπουργείο Οικονομίας είχε κατηγορήσει τη Standard & Poor’s ότι έκανε ένα «χονδροειδές και ερασιτεχνικό» λάθος υπολογισμό, κατά 2 τρισ. δολ., στις προβλέψεις για τον προϋπολογισμό των ΗΠΑ και είχε χαρακτηρίσει λανθασμένη την απόφαση να υποβαθμιστεί η αμερικανική οικονομία.
