Του Λευτέρη Ζαβλιάρη
Έπρεπε να περάσουν δύο χρόνια από τα εκτεταμένα επεισόδια στη βορειοανατολική Χαλκιδική, μεταξύ κατοίκων που αντιδρούν για τα μεταλλεία χρυσού, εργαζομένων στην Ελληνικός Χρυσός και… αστυνομικών δυνάμεων, για να δούμε το σκηνικό να επαναλαμβάνεται και μάλιστα με φόβους για θύματα, όπως δήλωσε ευθέως ο υπουργός προστασίας του Πολίτη, Γ. Πανούσης. Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, σε συνδυασμό με τις εξαγγελίες για παύση της εξόρυξης χρυσού στην περιοχή των εγκαταστάσεων της Ελληνικός Χρυσός, αναμενόταν να δυναμιτίσει το κλίμα στην περιοχή. Οι εργαζόμενοι, που κρατούσαν αμυντική στάση απέναντι στην επιθετική διάθεση των αντιδρώντων, πέρασαν στην αντεπίθεση, «αναλογιζόμενοι ότι είναι πολύ κοντά στο να χάσουν τη δουλειά τους και το ψωμί της οικογένειάς τους». Από τις πρώτες μέρες ανάληψης της εξουσίας από τον ΣΥΡΙΖΑ, το ερώτημα για το τι θα γίνει τελικά με την εξόρυξη τέθηκε επανειλημμένως τόσο στον υπουργό Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Παναγιώτη Λαφαζάνη, όσο και στον αναπληρωτή υπουργό Περιβάλλοντος, Γιάννη Τσιρώνη. Και οι δύο, όμως, επέλεξαν να απαντήσουν έμμεσα, ενισχύοντας –όπως ήταν λογικό– την αβεβαιότητα.
Η ανάκληση της άδειας
Η πρώτη κίνηση της κυβέρνησης ήταν να ανακαλέσει την άδεια υλοτομίας στο δάσος των Σκουριών, γεγονός που πυροδότησε αντιδράσεις στις τάξεις των δασεργατών, οι οποίοι ζήτησαν να μη γίνει αποδεκτή η απόφαση ανάκλησης.
Μετά από συνεχείς διαβουλεύσεις, στις 11 Μαρτίου η κυβέρνηση, διά στόματος του Γιάννη Τσιρώνη, επισήμανε ότι οι άδειες υλοτομίας είναι καθ’ όλα νόμιμες και μπορούν να συνεχιστούν κανονικά οι εργασίες. Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης προσέθεσε από την πλευρά του ότι η δουλειά των εργαζομένων είναι διασφαλισμένη. Η κατάσταση, όμως, μεταβλήθηκε μία εβδομάδα αργότερα, όταν ο κ. Τσιρώνης δεν άλλαξε κάτι με την ανάκληση της άδειας, αφού, όπως είπε σε επιστολή του προς την αποκεντρωμένη διοίκηση Μακεδονίας και Θράκης, είναι απαραίτητη η ανάγκη ολοκλήρωσης του ελέγχου από τις νομικές υπηρεσίες του υπουργείου, δίνοντας εντολή να μην προχωρήσουν οι εργασίες έως την έκδοση πορίσματος.
Σε απόγνωση οι εργαζόμενοι
Οι εργαζόμενοι των μεταλλείων αποφάσισαν να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους επιζητώντας τη δικαίωση, ενώ με επιστολές τους ζήτησαν να έρθουν σε επαφή με κυβερνητικά στελέχη, που θα επιβεβαιώσουν ότι η εργασία τους δεν διατρέχει κανέναν κίνδυνο. Την ίδια ώρα, στο στρατόπεδο των αντιδρώντων στην επένδυση εξόρυξης χρυσού επικρατούσε αναβρασμός. Ο λόγος δεν ήταν άλλος από το γεγονός ότι το εργοστάσιο στην περιοχή των Σκουριών έμπαινε στην τελική ευθεία όσον αφορά την κατασκευή του. Όπως ήταν λογικό, οι κάτοικοι στην περιοχή της Ιερισσού πίεζαν και αυτοί με τη σειρά τους την πολιτική ηγεσία να δώσει απαντήσεις σχετικά με το τι προτίθεται να κάνει. Ο αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος, από την πλευρά του, επισήμανε κατά την επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη ότι το υπουργείο δεν μπορεί να ανακόψει οποιαδήποτε εργασία, διότι η εταιρεία μπορεί να προσφύγει στη Δικαιοσύνη και να ακυρώσει τις κυβερνητικές αποφάσεις.
Πάντως, αίσθηση προκάλεσαν οι δηλώσεις του υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Γιάννη Πανούση, για τα γεγονότα της περασμένη Κυριακής. Ο κ. Πανούσης κάλεσε την κυβέρνηση να διαχειριστεί σωστά την κατάσταση, εκφράζοντας τον φόβο ότι μπορεί να έχουμε και νεκρούς, ενώ οι εργαζόμενοι των μεταλλείων θα συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους με κάθοδο στην Αθήνα την προσεχή Πέμπτη.
Κλείσε-άνοιγε το ιστορικό των μεταλλείων
Τον Δεκέμβριο του 1995, ύστερα από δύο άκαρπους διαγωνισμούς, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των Μεταλλείων Κασσάνδρας και το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων περιήλθαν στην TVΧ Hellas, θυγατρική της καναδικής μεταλλευτικής εταιρείας TVX Gold. Πρωταρχικός σκοπός της εταιρείας ήταν η δημιουργία μεταλλουργίας χρυσού στην περιοχή της Ολυμπιάδας. Παράλληλα, η TVX είχε άδεια εκμετάλλευσης του κοιτάσματος μεικτών θειούχων στις «Μαύρες Πέτρες» κάτω από τη Στρατονίκη. Η επένδυση στην Ολυμπιάδα δεν υλοποιήθηκε ποτέ, λόγω των ενστάσεων και των αντιδράσεων της τοπικής κοινωνίας για περιβαλλοντικούς λόγους, καθώς και μίας αρνητικής απόφασης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας το 2002, σύμφωνα με την οποία το περιβαλλοντικό κόστος της επένδυσης θα ήταν μεγαλύτερο από το οικονομικό και κοινωνικό όφελος που θα προέκυπτε για την τοπική κοινωνία. Άλλη μία αρνητική απόφαση του ΣτΕ, αυτήν τη φορά για τυπικούς λόγους, οδήγησε την εταιρεία στις αρχές του 2003 στη διακοπή των εργασιών στο μεταλλείο «Μαύρες Πέτρες». Οι εργαζόμενοι τέθηκαν σε διαθεσιμότητα. Η εταιρεία και ολόκληρη η περιοχή περιήλθαν σε δυσχερή οικονομική κατάσταση.
Ξεκίνησε η επαναλειτουργία
Τον Ιανουάριο του 2004, το ελληνικό κράτος παραχώρησε τα μεταλλευτικά δικαιώματα των Μεταλλείων Κασσάνδρας στην εταιρεία Ελληνικός Χρυσός ΑΕ, με ειδικό νόμο που επικυρώθηκε από τη Βουλή. Το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων των μεταλλείων περιήλθε στην ιδιοκτησία της καινούργιας εταιρείας. Η Ελληνικός Χρυσός ΑΕ προχώρησε αμέσως στη σύνταξη Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για την επαναλειτουργία του μεταλλείου των «Μαύρων Πετρών». Το μεταλλείο ξεκίνησε και πάλι τη λειτουργία του τον Οκτώβριο του 2005 με την παραγωγή συμπυκνωμάτων μολύβδου και ψευδαργύρου. Παράλληλα, η Ελληνικός Χρυσός ΑΕ υπέβαλε τον Ιανουάριο του 2006 ενιαίο επιχειρηματικό σχέδιο για την παράλληλη ανάπτυξη και εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της Ολυμπιάδας και των Σκουριών, το οποίο προέβλεπε και τη δημιουργία μεταλλουργίας χρυσού στην περιοχή του ξοφλημένου μεταλλείου του Μάντεμ Λάκκου.
Η περιβαλλοντική μελέτη του 2011
Τον Ιούλιο του 2011 υπογράφηκε από τον τότε υπουργό Περιβάλλοντος, Γιώργο Παπακωνσταντίνου, η απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων του έργου των Μεταλλευτικών Μεταλλουργικών Εγκαταστάσεων Μεταλλείων Κασσάνδρας Χαλκιδικής της εταιρείας Ελληνικός Χρυσός, αφού κρίθηκε ότι η υποβληθείσα Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων τηρεί πλήρως τα προβλεπόμενα από την εθνική και κοινοτική νομοθεσία. Απώτερος στόχος ήταν η εξόρυξη, η επεξεργασία και η παραγωγή μετάλλων, όπως άργυρος, χρυσός, χαλκός, καθώς και συμπυκνωμάτων μετάλλων μολύβδου και ψευδαργύρου. Με την υπογραφή της έγκρισης των περιβαλλοντικών όρων, όλοι ήλπιζαν να μπει ένα τέλος, αλλά μάταια…
