Του Δ. ΚΕΜΠΕ
Μπορεί η Ελλάδα να βγει νωρίτερα στις αγορές και πότε θα συμβεί αυτό; Με το spread του δεκαετούς ομολόγου να κινείται πλέον στην περιοχή των 870 μονάδων από τις εφιαλτικές 3.000 μονάδες του παρελθόντος και την πορεία των δημοσιονομικών μεγεθών να εξελίσσεται πολλαπλώς ικανοποιητικά, πέραν των τεθέντων από το μνημόνιο στόχων, η απάντηση κλίνει προς το «ναι και σύντομα», αλλά το ερώτημα δεν έχει διατυπωθεί σωστά. Και τούτο γιατί, αν αποφασιστεί η επιστροφή στον απευθείας δανεισμό, αυτό δεν θα γίνει με όρους οικονομικούς, αλλά κυρίως πολιτικούς και μάλιστα… γερμανικούς.
Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου στη Γερμανία, δεδομένης της αποτυχίας του κόμματος της Μέρκελ σχεδόν στο σύνολο των κρατιδίων, αποτελούν δυσεπίλυτη εξίσωση για την καγκελάριο, η οποία θα θελήσει να παίξει στο προεκλογικό τραπέζι το χαρτί της επιτυχίας του «ελληνικού προγράμματος δημοσιονομικής σταθερότητας». Από αυτήν τη σκοπιά, θα είναι ωφελημένες και η Γερμανία και η Ελλάδα. Εκ πρώτης όψεως, βέβαια. Γιατί, από μια προσεκτικότερη οπτική, προκύπτει πως η χώρα δεν είναι έτοιμη να βγει στις αγορές το καλοκαίρι υπό τις σημερινές συνθήκες, με το σύνολο των επενδυτικών οίκων αξιολόγησης να την έχουν υποβαθμίσει στην κατηγορία «σκουπίδια» (Junk) κι ακόμη παρακάτω και με τους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου πως η κρίση δεν έχει παρέλθει.
Ενδεικτικές είναι οι αναφορές του προέδρου του κορυφαίου γερμανικού ινστιτούτου Ifo, Χ. Β. Ζιν, ο οποίος θεωρεί ότι οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου δεν έχουν ακόμη ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά τους και, ως εκ τούτου, η ευρω-κρίση είναι υπαρκτή και απειλεί ανά πάσα στιγμή να τινάξει στον αέρα το οικοδόμημα της ευρωζώνης. Ειδικότερα, ο πρόεδρος του Ifο επισημαίνει πως πολλές χώρες της Ευρώπης εξακολουθούν να είναι «πολύ ακριβές», θεμελιώνοντας έτσι την άποψη ότι ο ευρωπαϊκός Νότος δεν έχει ανακτήσει ακόμη την ανταγωνιστικότητά του.
«Η Ισπανία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία θα πρέπει μακροπρόθεσμα να γίνουν κατά 30% φθηνότερες σε σχέση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης προκειμένου να ξαναγίνουν ανταγωνιστικές. Ακόμη και η Γαλλία θα πρέπει να πέσει κατά 20%» επισημαίνει ο Χανς Βέρνερ Ζιν. Αντίστοιχα, η Γερμανία θα πρέπει να γίνει κατά 20% ακριβότερη σε σχέση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης, τονίζει ο ίδιος.
Ο πρόεδρος του Ifο χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα, σύμφωνα με το οποίο τα επόμενα χρόνια ο μέσος όρος του πληθωρισμού στην ευρωζώνη θα κινείται στο 2,3% ετησίως. Στη Γερμανία το αντίστοιχο ποσοστό θα κινείται στο 4,1%. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει οι τιμές στην Ισπανία να σημειώνουν μείωση κατά 1,3% ετησίως, ενώ οι τιμές στη Γαλλία να μένουν σταθερές. Προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος αποπληθωρισμού στις προβληματικές χώρες, θα πρέπει ο τιμάριθμος στη Γερμανία να αυξάνεται ετησίως κατά 5,5% επί μια δεκαετία, ενώ στο ίδιο διάστημα ο μέσος όρος του τιμάριθμου στην ευρωζώνη θα αυξάνεται κατά 3,6%.
Δύσκολη περίοδος
Με λίγα λόγια, εάν οι τιμές στην ευρωζώνη σημειώσουν άνοδο τα επόμενα χρόνια, θα αποδυναμωθούν οι πιέσεις προς τις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Σύμφωνα με τον Γερμανό οικονομολόγο, οι χώρες της νότιας Ευρώπης, καθώς και η Γαλλία βρίσκονται ενώπιον μιας δύσκολης περιόδου προσαρμογής, η οποία θα επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνίες τους. Πάντως, μέχρι στιγμής, δεν διαγράφονται στον ορίζοντα οι αναγκαίες μειώσεις τιμών, διαπιστώνει ο Χανς Βέρνερ Ζιν. Αναφερόμενος στα μέτρα για την υπέρβαση της κρίσης, ο Γερμανός οικονομολόγος υποστηρίζει ότι συνιστούν σημαντική μετατόπιση των βαρών από τους επενδυτές που επένδυσαν τα χρήματά τους στη νότια Ευρώπη προς τους φορολογούμενους και τους συνταξιούχους των «υγιών» χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά.
Τα χειρότερα πέρασαν, αλλά τα καλύτερα αργούν…
Τα χειρότερα πέρασαν, κατά τον Γ. Στουρνάρα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα καλύτερα βρίσκονται μπροστά, τουλάχιστον όχι ακόμη. Τόσο το ΔΝΤ, όσο και τα γνωστά «κοράκια» των αγορών, όπως ο Ρουμπινί που μπαινόβγαινε στο Μαξίμου την περίοδο της πρωθυπουργίας Παπανδρέου, παραδέχονται ότι έκαναν λάθος στις προβλέψεις τους για το μνημόνιο και ζητούν… συγγνώμη. Ίσως να γινόταν δεκτή αν εξαιτίας των ενεργειών τους δεν είχε βυθιστεί η χώρα στο απύθμενο κοινωνικό και οικονομικό τέλμα στο οποίο βρίσκεται σήμερα. Όμως, «με μια συγγνώμη, δεν γίνονται και θαύματα» που λέει και το τραγούδι. Ως εκ τούτου, η τραγικότητα της κατάστασης δεν επιτρέπει τον παραμικρό εφησυχασμό, κυρίως δε την παραμικρή αισιοδοξία ότι κάτι καλό θα συμβεί τους επόμενους μήνες, όπως άλλωστε διαπιστώνει και η Moody’s, η οποία σε πρόσφατη έκθεσή της αναφέρει ότι η Ελλάδα βελτιώνει τη ρευστότητά της, όμως, «το απόθεμα χρέους παραμένει ευάλωτο σε σημαντικούς κινδύνους».
Ο οίκος υπογραμμίζει πως παρά τα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους από τους επίσημους πιστωτές και τις επιπτώσεις από το PSI και την επαναγορά ομολόγων, το χρέος της γενικής κυβέρνησης στην Ελλάδα θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα σε όλη τη διάρκεια της περιόδου 2012-2016. Για τον λόγο αυτόν, ο οίκος τονίζει πως ο κίνδυνος μιας ακόμα χρεοκοπίας για το υπόλοιπο χρέος του ιδιωτικού τομέα παραμένει υψηλός λόγω των σημαντικών κινδύνων που απορρέουν από την αδύναμη οικονομία, την εύθραυστη κοινωνική σταθερότητα και το τεταμένο πολιτικό κλίμα.
Μάλιστα, η Moody’s σημειώνει ότι παρά τις δεσμεύσεις των Ευρωπαίων για παροχή μεγαλύτερης ελάφρυνσης στο χρέος από το 2014 υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα γύρω από αυτό το θέμα.
Στα ύψη η παραβατικότητα των επιχειρήσεων
Το δυσμενές οικονομικό περιβάλλον αποτυπώνεται και στην αυξημένη παραβατική συμπεριφορά των επιχειρήσεων το 2012 έναντι του 2011, σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Εποπτείας της Αγοράς που δημοσιοποίησε ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Θανάσης Σκορδάς, και καταγράφουν 1.506 διαπιστωμένες παραβάσεις το 2012, έναντι 1.354 το 2011.
Για άλλη μια απόδειξη της μηδενικής ανοχής στην παραβατικότητα μίλησε ο υφυπουργός. «Παράλληλα με τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις, που αλλάζουν την εικόνα της αγοράς, τα αποτελέσματα των ελέγχων για το 2012 αποδεικνύουν για άλλη μια φορά ότι η κυβέρνηση επιδεικνύει μηδενική ανοχή στην παραβατικότητα» είπε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι ποινικές διώξεις που ασκήθηκαν ήταν 42 το 2012 έναντι 30 το 2011, οι εκθέσεις ελέγχου για μη έκδοση αποδείξεων προς ΔΟΥ ήταν 260 έναντι 226 και τα πρωτόκολλα κατάσχεσης- καταστροφής (από τον Ιούνιο 2011) ήταν 358 έναντι 32. Η Διεύθυνση Ελέγχων της Υπηρεσίας Εποπτείας Αγοράς, κατά το χρονικό διάστημα από 01/01/2012 έως 31/12/2012, διενήργησε ελέγχους σε 6.219 επιχειρήσεις (το 2011 έγιναν έλεγχοι σε 6.328 επιχειρήσεις) και επέβαλε 1.506 διοικητικά πρόστιμα συνολικού ύψους 1.195.600 ευρώ, από 1.208.900 ευρώ το 2011.
Προτεραιότητα, όπως επισημαίνεται στη σχετική ανακοίνωση, δόθηκε στα σημεία λιανικής πώλησης τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης (σούπερ μάρκετ, κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία, οπωροπωλεία, λαϊκές αγορές, δημοτικές αγορές) για θέματα παραπλάνησης του καταναλωτή, όπως διαφορετική χρέωση από την αναγραφόμενη τιμή, ελλιπή ή ψευδή ενημέρωση σχετικά με την προέλευση του πωλούμενου είδους, ελλιπή ή ψευδή ενημέρωση σχετικά με το εάν το προϊόν που διατίθεται προς πώληση είναι φρέσκο ή κατεψυγμένο, ψευδείς ή παραπλανητικές προσφορές ή εκπτώσεις κ.λπ.
Θετικά μηνύματα από τα μέτωπα των δαπανών και των οφειλών
Δεν είναι, όμως, όλα τόσο αρνητικά, το αντίθετο, μάλιστα. Υπάρχουν σημαντικότατοι τομείς, όπως αυτός των οφειλών της κεντρικής κυβέρνησης και εκείνος που αφορά στη μεγάλη συγκράτηση των δαπανών που επηρεάζουν θετικά τη στάση της τρόικας και των πιστωτών απέναντι στην Ελλάδα. Σε ανακοίνωσή του, ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Χρ. Σταϊκούρας, αναφέρει για την εξέλιξη των οφειλών σε επίπεδο Κεντρικής κυβέρνησης: - Οι απλήρωτες υποχρεώσεις της κεντρικής κυβέρνησης στις 31.12.2012 ανέρχονταν στο ποσό των 670,1 εκατ. ευρώ, από 937,0 εκατ. ευρώ που ήταν στις 31.12.2011, σημειώνοντας μείωση κατά 266,9 εκατ. ευρώ. Ειδικότερα, στις 31.12.2012 οι απλήρωτες υποχρεώσεις ήταν 670,1 εκατ. ευρώ, ενώ στις 30.11.2012 ήταν 1.335,7 εκατ. ευρώ. Δηλαδή, μειώθηκαν τον μήνα Δεκέμβριο του 2012 κατά 665,6 εκατ. ευρώ. - Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές της κεντρικής κυβέρνησης (απλήρωτες οφειλές πάνω από 90 ημέρες) στις 31.12.2012 ανέρχονταν στο ποσό των 524,2 εκατ. ευρώ, από 591,4 εκατ. ευρώ που ήταν στις 31.12.2011, σημειώνοντας μείωση κατά 67,2 εκατ. ευρώ. Η εν λόγω μείωση στο σύνολο των ληξιπρόθεσμων οφειλών οφείλεται, κυρίως, στη μείωση των οφειλών που αφορούν στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (μείωση 98,7 εκατ. ευρώ σε σχέση με 31.12.2011). Κατά συνέπεια, οι οφειλές είναι μειωμένες στο τέλος του 2012. Ειδικότερα, στις 31.12.2012 διαμορφώθηκαν σε 524,2 εκατ. ευρώ, ενώ στις 30.11.2012 ήταν 900,2 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας μείωση κατά 376,0 εκατ. ευρώ. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι τον μήνα Δεκέμβριο εξοφλήθηκε σημαντικό μέρος των οφειλών αυτών. - Το ποσοστό των φορέων της κεντρικής κυβέρνησης που καταχωρεί στοιχεία στο μητρώο δεσμεύσεων, το οποίο και αποτελεί εργαλείο ώστε να μην αναλαμβάνονται υποχρεώσεις πέραν των διαθέσιμων πιστώσεων, ανήλθε στο 91% (421 από 462 φορείς), καλύπτοντας τον διαρθρωτικό στόχο του προγράμματος (από 70% τον Σεπτέμβριο του 2012). - Με βάση τα στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού για την περίοδο Ιανουαρίου – Δεκεμβρίου 2012, οι δαπάνες διαμορφώθηκαν στα 67,6 δισ. ευρώ, μειωμένες κατά 1,1 δισ. ευρώ έναντι του επικαιροποιημένου στόχου (68,7 δισ. ευρώ) και κατά 9,1 δισ. ευρώ σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2011 (76,7 δισ. ευρώ). Ειδικότερα, οι πρωτογενείς δαπάνες, που αποτελούν και τον κύριο δείκτη της αποτελεσματικότητας της προσπάθειας περιορισμού των δαπανών, διαμορφώθηκαν στα 47,1 δισ. ευρώ, μειωμένες κατά 449 εκατ. ευρώ έναντι του επικαιροποιημένου στόχου (47,6 δισ. ευρώ) και κατά 4,5 δισ. ευρώ σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2011 (51,6 δισ. ευρώ). Από τα παραπάνω στοιχεία καθίσταται σαφές ότι σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης, δηλαδή 462 φορέων υπουργείων και αποκεντρωμένων διοικήσεων, επετεύχθη ταυτόχρονα μείωση των δημοσίων δαπανών, περιορισμός του δημοσιονομικού ελλείμματος και περιορισμός των οφειλών του κράτους. Πρόκειται, συνεπώς, για εξελίξεις που καταδεικνύουν τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημοσιονομικής διαχείρισης κατά τους τελευταίους μήνες.
