Της ΑΝΝΙΤΑΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΟΠΟΥΛΟΥ
Με πολλές αιχμές για τις τράπεζες και το πολιτικό σύστημα, ο συγγραφέας του βιβλίου με τίτλο: «Τα καινούρια ρούχα των τραπεζιτών» που χαρακτηρίσθηκε ως το καλύτερο οικονομικό βιβλίο του 2013, έδωσε διάλεξη στην Αθήνα με θέμα φυσικά, την κρίση. Εστίασε όμως στην βιώσιμη έξοδο από αυτήν και κυρίως στην ριζική και οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ο παγκοσμίως διακεκριμένος και κορυφαίος ακαδημαϊκός Μάρτιν Χέλβινγκ, διευθυντής του Ινστιτούτου MaxPlanck for Research on Collective Goods που εδρεύει στη Βόννη, έδωσε αποκλειστικά συνέντευξη στο Παρασκήνιο επισημαίνοντας τα κενά, τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που καλείται τώρα να αντιμετωπίσει η Ευρώπη, προκειμένου να διασφαλίσει ένα βιώσιμο οικονομικό μοντέλο σε ενοποιημένη βάση.
–Κύριε καθηγητά, επισκεφθήκατε την Αθήνα, την πρωτεύουσα της χώρας που δέχθηκε το ισχυρότερο πλήγμα από την οικονομική κρίση. Σε ποια φάση βρίσκεται η οικονομία της αυτή τη στιγμή;
-Δεν είμαι ειδικός για την ελληνική οικονομία. Από τα μέσα ενημέρωσης πληροφορούμε ότι τα ελλείμματα στον προϋπολογισμό και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκαν, αλλά το συνολικό ύψος του χρέους εξακολουθεί να είναι υψηλό, ενώ το τραπεζικό σύστημα εξακολουθεί να είναι αδύναμο.
Αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις
Το ερώτημα τώρα είναι σε ποιο βαθμό οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει, αλλά και αυτές που πρόκειται να ακολουθήσουν, θα είναι αποτελεσματικές στο να άρουν τα εμπόδια και να ανοίξουν το δρόμο στην πραγματική ανάπτυξη που θα διαθέτει παραγωγική βάση.
Η ελληνική κρίση δεν ήταν απλά συνέπεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ήταν κυρίως αποτέλεσμα του υπερβολικού δανεισμού σε συνδυασμό με την αδιαφορία για επενδύσεις οι οποίες αυξάνοντας την παραγωγικότητα, θα καθιστούσαν το χρέος βιώσιμο.
-Θα λέγατε πως βγήκε κάτι θετικό, από την αρνητική εμπειρία της ύφεσης;
-Η ερώτησή σας δείχνει ότι ” η αρνητική εμπειρία από την ύφεση ” μπορεί να θεωρηθεί ένα μεμονωμένο γεγονός από μόνη της. Από πολλές απόψεις, ωστόσο η ύφεση ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια της μη βιώσιμης ανάκαμψης που προηγήθηκε, όπως προανέφερα.
Εάν η Ελλάδα και οι πιστωτές της, είχαν αφεθεί στην τύχη τους το 2010, η ύφεση θα ήταν οξύτερη, όπως συνέβη στη Λετονία και στην Αργεντινή στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Δεν γίνεται να περιμένετε από τους δανειστές να χρηματοδοτούν το δανεισμό σας για πάντα. Πόσο μάλλον όταν αμφιβάλλουν για την δυνατότητα ή την πρόθεσή σας, να επιστρέψετε τα δάνεια.
Σκληρές αποφάσεις και παραγωγικότητα
Η ελπίδα μου είναι ότι το ελληνικό έθνος και το ελληνικό πολιτικό σύστημα, θα καταλήξουν τελικά στο συμπέρασμα, ότι καλύπτοντας τα δημοσιονομικά κενά με δανεισμό, είναι σαν «να κλωτσάνε το άδειο τενεκεδάκι στον κατήφορο». Έτσι, η εξυπηρέτηση του δανεισμού θα καταλήξει να είναι πολύ δαπανηρή, με αποτέλεσμα να καταστήσει το χρέος μη βιώσιμο.
Με άλλα λόγια, η πολιτεία θα έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών της και να είναι σε θέση να λαμβάνει δύσκολες και σκληρές αποφάσεις.
Επιπλέον, θα πρέπει να γίνει κατανοητό και να αποτελέσει κοινή αντίληψη, ότι το υψηλό επίπεδο παραγωγικότητας είναι η «sine qua non» προϋπόθεση (εκ των ων ουκ άνευ), για να υπάρξει το αντίστοιχα υψηλό επίπεδο της κατανάλωσης.
-Σχετικά με το βιβλίο σας και το θέμα των τραπεζών, νομίζετε πως οι πολιτικοί λαμβάνουν αποφάσεις που συνάδουν με το κοινό συμφέρον;
-Στο βιβλίο μας «Τα Καινούργια Ρούχα των Τραπεζιτών», η Anat Admati και εγώ προτείνουμε, ο τραπεζικός δανεισμός να περιορίζεται στο 70% έως 80% του συνολικού ενεργητικού τους. Οι τράπεζες θα πρέπει να υποχρεούνται να διαθέτουν σε ίδια κεφάλαια και να χρηματοδοτούν το 20% έως 30% που αντιστοιχεί στα στοιχεία του ενεργητικού τους. Είτε με την άντληση κεφαλαίων από τους ιδιοκτήτες τους, είτε με την πώληση μετοχών στην αγορά, ή ακόμη, διατηρώντας και επαν-επενδύοντας τα κέρδη τους.
Βέβαια, η πρόταση αυτή δεν αρέσει στους τραπεζίτες, στις τραπεζικές ρυθμιστικές αρχές και στους πολιτικούς.
Η ελαστικότητα αυξάνει τους κινδύνους
Σκέφτονται υπό τον όρο να διατηρηθεί το σημερινό καθεστώς σε ότι αφορά το ύψος στα ίδια κεφάλαια. Διαπιστώνουν ότι οι ελαστικές προϋποθέσεις διευκολύνουν τις τράπεζες να πολλαπλασιάζουν τις δραστηριότητές τους, όπως να χορηγούν περισσότερα δάνεια, να αγοράζουν περισσότερα κρατικά χρεόγραφα και άλλα παρόμοια.
Αν οι τράπεζες ήταν κερδοφόρες, θα μπορούσαν να τα κάνουν όλα αυτά ούτως ή άλλως, δεδομένου ότι το εκάστοτε ύψος των ιδίων κεφαλαίων δεν είναι σταθερό και θα μπορούσαν να το αυξάνουν αναλόγως.
Αυτή τη στιγμή, οι μεγάλες τράπεζες στην Ευρώπη χρηματοδοτούν το 96% έως 98% των στοιχείων του ενεργητικού τους με δανεισμό. Τα ίδια κεφάλαιά του τους είναι μόλις της τάξης των 2% έως 4 %.
Αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Ακόμη και μικρές απώλειες αρκούν για να μειώσουν σημαντικά τα ίδια κεφάλαια, ίσως ακόμη και να τα εξαλείψουν εντελώς.
Τράπεζες στο… κόκκινο;
Ποιος ξέρει, πολλές τράπεζες ίσως να είναι ήδη στο κόκκινο, αν φυσικά τα περιουσιακά τους στοιχεία έχουν αποτιμηθεί σωστά. Αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση για τη νέα τραπεζική ένωση. Ωστόσο, αν συρρικνώσουμε ή εξαλείψουμε τις τράπεζες, σε ποιάς χώρας τις τράπεζες θα εστιάσουμε; Η διάσταση αυτή, έχει ξεκάθαρα πολιτικό περιεχόμενο. Αρκεί να θυμηθούμε την κυπριακή κρίση. Θα μπορούσαμε επίσης να σκεφτούμε τις δημόσιες τράπεζες των γερμανικών ομόσπονδων κρατών οι οποίες δεν φαίνεται να έχουν βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα.
Ως εκ τούτου, πιθανότατα ίσως χρειασθεί να υπάρξει άλλη μία χρηματοοικονομική κρίση, για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε με σοβαρότητα το ζήτημα των ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών.
Το έργο του Xέλβιγκ στο MaxPlanck
Ο καθηγητής Martin Hellwig είναι ένας εκ των δύο διευθυντών του Max Planck Institute for Research on Collective Goods (συνολικά λειτουργούν 87 ινστιτούτα Max Planck). Διευθύνει την έρευνα γενικής οικονομικής θεωρίας με εξειδίκευση σε σύγχρονα οικονομικά πεδία, όπως τα δημόσια κοινωνικά αγαθά.
Ως τέτοια ορίζονται τα αγαθά εκείνα που αφορούν στην παγκόσμια κοινωνία, δεν είναι ανταγωνιστικά και δεν μπορεί να εξαιρεθεί κανείς από την ευεργετική χρήση τους, ακόμη και οι πολίτες που δεν πληρώνουν γι’ αυτά. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται: ο φρέσκος καθαρός αέρας, η γνώση, οι υδάτινοι πόροι, οι ναυτικοί φάροι, η εθνική άμυνα, οι ωκεανοί, τα εθνικά πάρκα, ο δημόσιος φωτισμός, τα συστήματα ελέγχου πλημμυρών, κυκλοφορίας οχημάτων κ.ά.
Έως το 2004 όπου εντάχθηκε στο Max Planck, ο Martin Hellwig κατείχε ακαδημαϊκές θέσεις σε κορυφαία πανεπιστήμια όπως: Μονάχου, Χάρβαρντ, Βασιλείας, Βόννης, Πρίνστον και Στάνφορντ.
Βιβλίο με κορυφαίες διακρίσεις
Ο κ. Μάρτιν Χέλβινγκ τάραξε τα νερά στο τραπεζικό σύστημα όταν εξέδωσε μαζί με την οικονομολόγο και καθηγήτρια στο Stanford Universtiy κ. Ανάτ Αντμάτι, το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο: «Τα καινούρια ρούχα των τραπεζιών: τι πήγε στραβά με τις τράπεζες και τι θα κάνουμε γι’ αυτό» Το βιβλίο γνωρίζει μεγάλη κυκλοφοριακή επιτυχία και βραβεύθηκε από έγκυρους οικονομικούς και εκδοτικούς φορείς. Ταυτόχρονα χαρακτηρίσθηκε ως το καλύτερο οικονομικό βιβλίο του 2013 από τους FinancialTimes, την Wall Street Journal και το Bloomberg, μολονότι ενόχλησε σφοδρά τους τραπεζίτες αφού τους παρουσιάζει… γυμνούς!
