του Μελέτη Ρεντούμη*
Είναι γεγονός ότι βάσει των εξαγγελιών της κυβέρνησης για νέες ιδιωτικοποιήσεις, το πιο κρίσιμο θέμα που ανέκυψε και έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον -και όχι άδικα- είναι η αποκρατικοποίηση της ΔΕΗ, με το όχημα της μικρής ΔΕΗ όπως ονομάζεται χαρακτηριστικά.
Το μοντέλο που επιλέγεται προβλέπει τη σύσταση της «μικρής ΔΕΗ», μίας επιχείρησης στην οποία θα δοθεί το 30% του παραγωγικού δυναμικού της εταιρείας και άρα θα διαθέτει μια δυναμικότητα παραγωγής ρεύματος συνολικής ισχύος 2.400 με 2.500 Μεγαβάτ. Τα 1.400 Μεγαβάτ μάλιστα, θα προέρχονται από μονάδες που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από λιγνίτη.
Στο σχέδιο είναι επίσης να δοθεί στη νέα εταιρία και μία μονάδα φυσικού αερίου της Κομοτηνής (400ΜW), μια μονάδα η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αντιπαραγωγική και χαμηλής απόδοσης που λειτουργεί με υψηλό εργατικό κόστος.
Αναφέρω λοιπόν τα βασικά στοιχεία, για να κατανοήσουμε ποιο θα είναι το μελλοντικό καθεστώς. Η νέα εταιρία θα πριμοδοτηθεί με το 30% των υφιστάμενων πελατών της ΔΕΗ, ενώ θα έχει πρόσβαση και στις λιγνιτικές μονάδες που θα συμφωνηθούν. Αυτό σημαίνει απ’ ευθείας πρόσβαση στην πρώτη ύλη.
Αυτά τα δεδομένα εγείρουν ερωτήματα, με πρώτο το αν η πρόσβαση στον φυσικό πλούτο έχει συνυπολογιστεί στην εύλογη αξία αποτίμησης της ΔΕΗ και αν αυτό έχει γίνει, με ποιά μεθοδολογία και πόση ακριβώς είναι αυτή η αξία.
Δεύτερο και επίσης βασικό ερώτημα είναι, ποιος αναλαμβάνει τις ευθύνες για τους επιπλέον ρύπους που μπορεί να προκύψουν με βάση την ιδιωτικοποιημένη ΔΕΗ; Αναλαμβάνει πλήρως ο ιδιώτης την ευθύνη και τα όποια πρόστιμα ή μήπως το ελληνικό δημόσιο, επειδή έδωσε την συγκεκριμένη πρόσβαση στα λιγνιτορυχεία;
Μια άλλη απορία είναι γιατί επιλέγεται βιαίως η δημιουργία του ιδιωτικού τομέα και μάλιστα με συγκεκριμένο ποσοστό, χωρίς πρώτα να έχει εξαντληθεί η ιδέα του στρατηγικού επενδυτή στην κυρίως ΔΕΗ, όπου θα μοιραστεί με το δημόσιο, το ρίσκο και το κόστος των επενδύσεων, δίνοντας και την σχετική τεχνογνωσία.
Επίσης είναι ακατανόητο, να μην υπάρχει η δυνατότητα ή να έχει εγκαταλειφθεί η σκέψη δημιουργίας ιδιωτικών λιγνιτικών μονάδων με καθαρές ιδιωτικές επενδύσεις, έστω με κάποια κίνητρα από την ΔΕΗ και το ελληνικό δημόσιο. Γιατί δεν έχουν προχωρήσει οι σχετικοί διαγωνισμοί;
Εκτός όμως από το παραπάνω, υφίσταται και η δυνατότητα του εισαγόμενου καυσίμου και της δημιουργίας λιθανθρακικών μονάδων, με ιδιωτικά κεφάλαια, ευθέως ανταγωνιστικών με την ΔΕΗ, κίνηση που δημιουργεί ξεκάθαρο πεδίο ανταγωνισμού και σημαντικά περιθώρια μείωσης των τιμών προς όφελος των καταναλωτών.
Τέλος, δεν είναι κατανοητό από την σύμβαση που θα υπογραφεί για την μικρή ΔΕΗ, ποια θα είναι τα περιθώρια κέρδους του ιδιώτη και κατά πόσο το μοντέλο μπορεί ν’αποδειχθεί βιώσιμο μακροπρόθεσμα. Ποιος θα πάρει το κόστος μιας πιθανής εγκατάλειψης των μονάδων και των λιανικών πελατών, όπου αρκετοί από αυτούς ήδη δεν πληρώνουν; Θα επωμιστεί το βάρος για μία ακόμη φορά ο Έλληνας φορολογούμενος; Υπάρχουν ρήτρες ασφαλείας;
Θα δοθούν επίσης εκπτώσεις από τον ιδιώτη στις μεγάλες βιομηχανίες για την κατανάλωση υψηλής τάσης, όπως σχεδιάζει να κάνει η ΔΕΗ; Θα είναι ανταγωνιστική εκεί η αγορά ή θα υπάρχουν περιορισμοί;
Όλα τα παραπάνω δεν έχουν απαντηθεί και σίγουρα είναι ανέφικτο να γίνει, όταν ένα τόσο μεγάλης και στρατηγικής σημασίας θέμα αποφασίζεται με συνοπτικές διαδικασίες από τα θερινά τμήματα της Βουλής, χωρίς την απαραίτητη διαβούλευση, καθώς παρά τις χρόνιες πιέσεις από την ΕΕ γι’ απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας, οι κυβερνήσεις προτίμησαν τις αναβολές και τις παλινωδίες.
Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι απαραίτητη η απελευθέρωση για την ύπαρξη υγιούς ανταγωνισμού, αλλά με όρους διαφάνειας, προάσπισης του δημοσίου συμφέροντος και πρωτίστως εξασφάλισης των ενεργειακών αποθεμάτων για τις μελλοντικές γενεές.
* Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος – τραπεζικός, μέλος της Πολιτικής Γραμματείας της Δυναμικής Ελλάδας
