Γράφει ο Γιώργος Αλοίμονος
Οι αμερικανο-γερμανικές σχέσεις αποτέλεσαν τη βάση της αμερικανικής εδραίωσης στην Ευρώπη. Ειδικότερα, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ σφυροκόπησαν μια ουσιαστική σχέση με την (τότε Δυτική) Γερμανία στη λογική κοινών αξιών αλλά και στρατιωτικής συνεργασίας, με την παρουσία βάσεων.
Η συνένωση των δύο Γερμανιών θεμελίωσε την pax americana και η Γερμανία αποτέλεσε τον σταθερό αμερικανικό σύμμαχο και παράγοντα του ΝΑΤΟ. Επιπροσθέτως, το εύρος των εμπορικών σχέσεων ενδυνάμωσε τη δυναμική των σχέσεων, βασιζόμενη «στις βασικές αρχές πολιτισμού και δυτικών αξιών».
Η μετεξέλιξη της ΕΟΚ σε Ευρωπαϊκή Ένωση τοποθέτησε τη Γερμανία σε νέα δυναμική θέση ισχύος ως «ατμομηχανή» της Ευρώπης και ισχυροποίησε την οικονομική της κυριαρχία. Βρισκόμαστε στην εποχή της αμερικανικής κυριαρχίας και τα πρώτα σύννεφα στις σχέσεις των δύο χωρών αρχίζουν να εμφανίζονται στον ορίζοντα.
Πρώτη αφορμή η επέμβαση στο Ιράκ, όπου η Γερμανία, μέσω του τότε υπουργού Εξωτερικών, Γιόσκα Φίσερ, αρνείται τη συμμετοχή και, μάλιστα, σαμποτάρει τη δημιουργία «ομάδας των προθύμων».
Οι διακριτικά ψυχρές σχέσεις εξισορροπήθηκαν μετά τα τραγικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου, όταν και οι δύο ισχυροί παίκτες στοιχήθηκαν πίσω από τη σημαντική αιτία «της καταπολέμησης της διεθνούς τρομοκρατίας».
Βιομηχανικός πόλεμος: Το «ξεδόντιασμα» της Siemens
Κομβική στροφή για τις σχέσεις των δύο χωρών αποτέλεσε το (διεθνές) σκάνδαλο του γερμανικού κολοσσού Siemens. Η (εθνική) γερμανική επιχείρηση βρέθηκε στο μάτι ενός βιομηχανικού πολέμου, καθώς φαίνεται ότι ενόχλησε τους Αμερικανούς γιατί άρχισε να «παίρνει» δουλειές και μέσα στην αμερικανική επικράτεια –και σε σφαίρες επιρροής της–, αλλά και σε ευαίσθητους τομείς, όπως η άμυνα, οι τηλεπικοινωνίες και οι προμήθειες υψηλής τεχνολογίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το συμβόλαιο στο πλαίσιο του προγράμματος «Πετρέλαιο για φαγητό», του Ιράκ, που αφορούσε στην ανοικοδόμηση του συστήματος ηλεκτροδότησης του Ιράκ. Τον Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ επέβαλε πρόστιμο-μαμούθ της τάξεως του 1 δισεκατομμυρίου ευρώ, με το συνολικό κόστος για τους Γερμανούς να αγγίζει τα 2,5 δισ. δολάρια. Το ποσό αποτέλεσε και στοιχείο συμβιβασμού ανάμεσα στους δύο εμπλεκομένους, που ως αντάλλαγμα είχε να σταματήσουν οι έρευνες και η Siemens να συνεχίσει να μπορεί να συμμετέχει σε μελλοντικούς διαγωνισμούς σε ευαίσθητους τομείς, όπως η αμυντική βιομηχανία.
Στα ψιλά γράμματα του προστίμου, αξίζει να σημειωθεί ότι η αμερικανική πλευρά «επέβαλε» την εμπλοκή γνωστής δικηγορικής εταιρείας, της Debevoise & Plimpton, η οποία με υποδειγματικό τρόπο συνέχισε την έρευνα βοηθώντας τη νέα, «αναβαπτισμένη» διοίκηση της Siemens, ενώ διοχέτευε διακριτικά και στοιχεία στα ΜΜΕ παγκοσμίως.
Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, εντάσσεται και το σκάνδαλο στην Ελλάδα.
Παρακολουθήσεις για λόγους… συμμαχικής ασφάλειας
Το 2013, η αποκάλυψη για τις αμερικανικές συμμαχικές υποκλοπές που αφορούσαν και το κινητό της καγκελαρίου, κ. Μέρκελ, δημιούργησαν νέο λόγο για ένταση.
Οι Γερμανοί –βάζοντας μπροστά την ΕΕ– διαμαρτυρήθηκαν για το γεγονός ότι «οι Αμερικανοί παρακολουθούν τους συμμάχους και απαίτησαν περαιτέρω έρευνα». Οι Αμερικανοί μέσω του Προέδρου Ομπάμα ζήτησαν συγγνώμη και πλέον είναι γνωστό τοις πάσι ότι όλοι παρακολουθούν όλους.
Συμμόρφωση λιτότητας ή ρευστότητα για ανάπτυξη;
Οι δύο χώρες έχουν και θέματα στα οποία συμφωνούν, όπως αυτό της Ουκρανίας. Όμως, διαφωνούν στο νέο μέτωπο της παγκοσμιοποίησης, και ειδικότερα στο επίπεδο της οικονομίας. Η ισχυρή γερμανική οικονομία –σύμφωνα με γνώστες του παγκόσμιου οικονομικού παιχνιδιού– επενδύει τα κέρδη της οικονομίας της στις ΗΠΑ. Συγχρόνως, οι ΗΠΑ θεωρούν τους Ευρωπαίους τους καλύτερους πελάτες τους.
Ήδη από το 2008, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, ξεκίνησε πόλεμος χαρακωμάτων ανάμεσα στην ΕΕ (Γερμανία) και στις ΗΠΑ.
Οι Αμερικανοί, με ηχηρές παρεμβάσεις, ήταν και είναι σκεπτικοί με τη γερμανική συνταγή λιτότητας. Άλλωστε, ο ίδιος ο Πρόεδρος Ομπάμα εφάρμοσε το ακριβώς αντίθετο για να επαναζωογονήσει την αμερικανική οικονομία από την ύφεση.
Με την Ελλάδα να αποτελεί ένα πεδίο λεκτικών προστριβών και το 2008 αλλά και τώρα, οι αμερικανο-γερμανικές σχέσεις βρίσκονται σε μια ανταγωνιστική πραγματικότητα, καθώς ούτε η μονοκρατορία της (πρώην) υπερδύναμης υφίσταται, αλλά ούτε η (γερμανική) ΕΕ μπορεί να συνεχίσει την πολιτική δύο ταχυτήτων που επιθυμεί.
Πολλοί λένε ότι το παρόν σκηνικό μοιάζει με εκείνο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άλλοι λένε ότι, στην πραγματικότητα, η (γερμανική) ΕΕ ή αλλάζει ή βουλιάζει.
*Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδας «Το Παρασκήνιο» που κυκλοφόρησε το Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2015
