Πώς αντιδρούν οι παππούδες και τα εγγόνια μπροστά στην κάλπη; Αυτό το ερώτημα διερευνά το «Έθνος» με δημοσίευμά του, συνομιλώντας με δυο οικογένειες, δυο διαφορετικές γενιές.
Πόσο αγεφύρωτο είναι τελικά το χάσμα των γενεών, όταν έρχεται η στιγμή που κλείνει το παραβάν; Θα κλειδώσουν τα εγγόνια τους παππούδες τους στο σπίτι την Κυριακή των εκλογών, όπως τους προέτρεψε από την Τρίπολη ο πρόεδρος των ΑΝΕΛ, Πάνος Καμμένος; Τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας δείχνουν πως οι παππούδες γλιτώνουν -προς το παρόν τουλάχιστον- το… κλείδωμα!
«Φυσικά και δεν θα κλειδώσω τον παππού μου την Κυριακή των εκλογών. Ούτε αυτός θα με κλείδωνε ποτέ. Οπότε»… Ο 24χρονος Μάρκος Τετράδης γελά και μόνο στο άκουσμα της ερώτησης. Ο 84χρονος παππούς του, Γιάννης Φραγκιάδης, πλειοδοτεί στο χιούμορ. «Οταν ακούω κάτι τέτοια σκέφτομαι πως πρέπει οπωσδήποτε να πάω να ψηφίσω, επειδή κινδυνεύω να με κλειδώσουν…». Αμέσως σοβαρεύει. «Δεν το πιστεύω ότι κινδυνεύω από τη νέα γενιά. Ισως από ορισμένους ακραίους μόνο».
Τέτοιες απόψεις σβήνουν μια ολόκληρη εποχή, θα πει. «Οι ρίζες είναι κάτι πολύ σπουδαίο. Το καταλαβαίνει κανείς όταν γεράσει. Δεν μπορούμε να τις αγνοούμε. Χρειάζονται πάντα στη ζωή δυο πυλώνες: η πείρα και η αναζήτηση του καινούργιου. Αν αγνοήσεις τον ένα θα γκρεμισθεί το οικοδόμημα».
Πώς ερμηνεύει ο εγγονός του την… προτροπή του Πάνου Καμμένου; «Μάλλον ήθελε να τραβήξει την προσοχή των νέων. Πιστεύω πως εννοούσε ότι οι παλιοί είναι πιο κολλημένοι. Και όσο μεγαλώνει κάποιος προτιμά τη σιγουριά και την ασφάλεια από τις αλλαγές. Ο παππούς μου παραδόξως είναι από τους ανοιχτόμυαλους ηλικιωμένους που έχω συναναστραφεί».
Και οι δυο τους συγκαταλέγονται στους αναποφάσιστους. Ο μικρός μάλιστα εις διπλούν, επειδή δεν ξέρει αν θα πάει να ψηφίσει. Δεν έχει ξαναψηφίσει σε βουλευτικές εκλογές. «Είμαι 50% να πάω και 50% να μην πάω. Θα αποφασίσω τελευταία στιγμή. Κανένας δεν με εκφράζει απόλυτα». Εδώ πέφτει η πρώτη διαφωνία με τον παππού. «Αλίμονό μας αν δεν πιστεύουμε στη συμμετοχή και στην ψήφο. Από εκεί και πέρα ξεκινά το χάος».
Ο εγγονός δεν πείθεται εύκολα. «Οπως είναι τώρα το σύστημα δεν υπάρχει καλή λύση. Αλλάζει το φαίνεται, όχι η ουσία. Και δεν πρόκειται να αλλάξει. Επειδή δεν ψάχνουμε τελικά για την ουσία. Ολοι εμμένουν εγωιστικά στις θέσεις τους. Καταλήξαμε να ψηφίζουμε όχι για να βγει κάποιος αλλά για να μη βγει κάποιος άλλος».
Και κάπως έτσι ανάβει το διαγενεακό μπρα ντε φερ. «Εδώ είμαστε να το φτιάξουμε το σύστημα. Θέλει ίσως δεκαετίες, αλλά η ψήφος είναι ο μόνος τρόπος να αντιδράσουμε. Και πρέπει να αντιδράσουμε θετικά, όχι αρνητικά, δηλαδή εκδικητικά. Εστω και ρομαντικά. Τι μπορεί μακροχρόνια να ωφελήσει τον τόπο. Να ψηφίσουμε με κριτήριο το μέλλον. Ο,τι έγινε έγινε. Ολοι ξέρουμε πως έχουν γίνει θεόστραβα πράγματα. Αλλά αλίμονό μας αν κρίνουμε από αυτά και μόνο για την ψήφο μας».
Ο 24χρονος Μάρκος, που έχει σπουδάσει γραφιστική και είναι ελεύθερος επαγγελματίας, δείχνει τελικά να έχει πειστεί. «Σοφός ο παππούς μου», σχολιάζει, αλλά μιλά και για τον ασφυκτικό έλεγχο από την Ευρώπη που θα οδηγήσει τελικά στο ίδιο αποτέλεσμα. «Δεν είμαστε ισχυρή δύναμη. Υποκύπτουμε αναγκαστικά στους άλλους. Το να τους πάμε κόντρα δεν είναι κι αυτό λύση. Μου φαίνεται παιδικό να πεις θα κάνω αυτό που θέλω εγώ». Εδώ θα συμφωνήσει με τον παππού του. «Δυστυχώς μια ζωή πληρώνουμε φιλοδοξίες και πολιτικά συμφέροντα ξένων χωρών». Γι’ αυτό και από αυτές τις εκλογές προσδοκά να «συνεννοηθούν όλοι αυτοί οι ασυνεννόητοι».
Ο 84χρονος συνταξιούχος, πρώην ιδιωτικός υπάλληλος, σκέφτεται ως συνήθως να ψηφίσει κεντρώα, αν και έχει απογοητευτεί πολύ από κόμματα που έχει στηρίξει στο παρελθόν. «Είναι μεγάλο λάθος των κομμάτων το ότι δεν μας λένε την αλήθεια. Δεν εμπιστεύονται τον λαό». Για τη νεολαία θα πει πως είναι ίσως λίγο στραβά τοποθετημένη, επειδή διαχρονικά η ουσία της παιδείας υποφέρει στην Ελλάδα. «Ο Ελληνας δεν μαθαίνει στο σχολείο να έχει κρίση». Στον εγγονό του δεν λέει όμως τι να ψηφίσει. «Δεν θέλω να τον επηρεάσω. Αυτό έκανε και ο πατέρας μου». Τι θα ψηφίσει ο Μάρκος αν φτάσει τελικά στην κάλπη; «Μάλλον κανένα από τα δυο φαβορί. Το ένα το έχουμε δει και ξέρουμε τι παίζεται, το άλλο πλασάρεται λες και δοκιμάζουμε ένα καινούργιο κοκτέιλ. Να δούμε πώς είναι…».
«Τα εγγόνια μου λένε να ψηφίσουμε για την αλλαγή, να δούμε τι θα γίνει. Τα παιδιά είναι πάντα προοδευτικά. Εμείς είμαστε πιο αυστηροί επειδή έχουμε μεγαλώσει σε εποχές συντηρητικές. Δεν φεύγει αυτό εύκολα. Αλλά θα ψηφίσω με βάση το συμφέρον των εγγονών μου. Εγώ έκλεισα τον κύκλο μου»… Ο 80χρονος Ηλίας Κάντζαρης από τις Φαρές Αχαΐας είναι παλιά καραβάνα στις πολιτικές αναμετρήσεις. Χωρίς να έχει ποτέ περάσει στην όχθη των υποψηφίων, ψηφίζει ανελλιπώς από το 1961. Και παθιάζεται με την πολιτική.
«Εμπιστεύομαι τον παππού μου και την κρίση του. Αγαπάει περισσότερο εμένα, από το κόμμα που ψήφιζε τόσα χρόνια. Ξέρει πως κρίνεται το δικό μου μέλλον», λέει ο 22χρονος εγγονός του Σταύρος Κάντζαρης. Δεν κρύβει βέβαια πως έχουν κάνει και έντονες συζητήσεις τους τελευταίους μήνες. Ο παππούς από το 1977 ψήφιζε ανελλιπώς Παπανδρέου και ΠΑΣΟΚ. «Δεν το μετάνιωσα. Πρόσφερε ο Ανδρέας. Αλλο τι είδους διαχείριση έγινε μετά».
Ήταν οδηγός λεωφορείου και μέλος στο σωματείο ΠΑΣΟΚ – ΚΚΕ, όταν ο Κ. Μητσοτάκης αποκρατικοποιούσε τα αστικά λεωφορεία. Εζησε όλο το κλίμα των ημερών. «Δυστυχώς στην Ελλάδα ο συνδικαλισμός εκπροσωπεί πιο πολύ το κόμμα παρά τον εργαζόμενο». Τώρα, λέει, θα ψηφίσει για την αλλαγή, αφού συνεννοηθεί με τα εγγόνια του. «Τους κυβερνητικούς δεν θα τους ψήφιζα. Ο,τι είχαν να δώσουν το έδωσαν». Από την άλλη όμως δεν θέλει και αυτοδύναμη κυβέρνηση. «Θέλω κυβέρνηση συνεργασίας. Οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις πρέπει να τελειώνουν. Τις ζήσαμε για τα καλά στην Ελλάδα. Αυτός που έχει αυτοδυναμία κάνει ό,τι θέλει. Οταν όμως έχει και συνεταίρο αλλάζει. Αυτό το σκέφτεται πολύς κόσμος. Αν δεν ήταν άλλος στην κυβέρνηση Σαμαρά κι εγώ δεν ξέρω τι θα μπορούσε να κάνει. Το χειρότερο πάντοτε υπάρχει».
Τα χρόνια της πόλωσης
Μεγαλωμένος στην «πράσινη» Αχαΐα έζησε από κοντά τα χρόνια της μεγάλης πόλωσης. Μέχρι και ο εγγονός θυμάται σαν παιδί παντού σημαίες ΠΑΣΟΚ και ΝΔ στο χωριό. «Δεν καταλάβαινα ποια ήταν η διαφορά των εκλογών από το γήπεδο. Ομως το κόμμα δεν είναι ομάδα…». Ο παππούς δηλώνει τώρα απογοητευμένος. «Δεν το πίστευα ότι θα φτάσουμε σε αυτήν την κατάσταση. Να πού είναι ο παρ’ ολίγον πρωθυπουργός Τσοχατζόπουλος. Και τόσοι άλλοι πράσινοι και γαλάζιοι. Πώς να μην απογοητευτείς. Φαίνεται το ποιόν τους. Αχόρταγοι. Πρόδωσαν τον κόσμο. Κι ο Γιώργος τώρα τι ζητά; Διέλυσε το ΠΑΣΟΚ και κάνει άλλο κόμμα, που βρήκε κόμμα κολοσσό από τον πατέρα του…». Μιλά για τη γραφειοκρατία που «μας θανάτωσε», το ρουσφέτι, το έλλειμμα αξιοκρατίας. «Η κόρη μου ήταν δημόσιος υπάλληλος και τα παράτησε κι έφυγε στην Αμερική. Ξέρεις τι μου είπε; Εδώ στο Δημόσιο πεθαίνεις».
Ούτε όμως ο εγγονός είναι φοβερά αισιόδοξος. «Δεν είμαι και δεν ήμουν ποτέ κομματικοποιημένος. Απλά έχω πολιτική συνείδηση. Δεν πιστεύω σε σωτήρες, τουλάχιστον τέτοιου είδους. Οπως οι περισσότεροι που ξέρω, θα ψηφίσω με την εις άτοπον απαγωγή. Δεν βλέπω άλλη επιλογή. Δεν νομίζω τελικά πως η αλλαγή θα είναι τόσο τρομακτική όσο θέλουν να μας πείσουν». Διατηρεί διαφημιστική εταιρεία με τον αδελφό του. «Δεν με τρομάζει το σενάριο να βγούμε από το ευρώ, επειδή θεωρώ πως είναι ανέφικτο. Φοβόμαστε τη χρεοκοπία όταν είμαστε ήδη χρεοκοπημένοι;». Ο Σταύρος ακούγεται αποφασισμένος. Γι’ αυτές τις εκλογές τουλάχιστον.
Οι δυσκολίες
Όπως λέει, δεν είναι θιασώτης κανενός κόμματος. Αλλά είναι 22. Αν την πατήσει, θα έχει δυνάμεις να ξανασταθεί στα πόδια του. Ο παππούς; «Τα εγγονάκια μου λένε θα ψηφίσουμε αλλαγή τώρα πάει τέλειωσε». Από τη μια βλέπει τις ανιψιές του με πτυχία να δουλεύουν σερβιτόρες στο χωριό κι από την άλλη ακούει φίλους στο καφενείο να αναρωτιούνται πού θα τα βρει τα λεφτά; «Οπως τα βρήκαμε εμείς για τον ΕΝΦΙΑ και τους άλλους φόρους που μας έβαλαν χωρίς να μας ρωτήσουν», μονολογεί.
Είναι κρίσιμες αυτές οι εκλογές; «Είναι πονηρές», απαντά ο 80χρονος. «Οι αναποφάσιστοι είναι πολλοί. Ξεκινάς να πας να ψηφίσεις και όταν φτάνεις στην κάλπη αλλάζεις». Πάντως ο Σταύρος δεν… θα τον κλειδώσει. «Μαζί θα πάμε να ψηφίσουμε και ας κάνει ό,τι θέλει. Αρκετά με τον φασισμό». Εκανε μεγάλη γκάφα ο Π. Καμμένος θα πει ο παππούς του. Και κάπου εδώ ήρθε η ώρα της εξομολόγησης. «Να το πω πάντως. Στις προηγούμενες εκλογές ΣΥΡΙΖΑ ψήφισα», ψελλίζει ο παππούς κι αφήνει άγαλμα τον εγγονό…
