Οι έννοιες της ισότητας, της σωματικής ακεραιότητας, του σεβασμού της ανθρώπινης προσωπικότητας και της ελεύθερης έκφρασης αποτελούν προνόμιο της Δύσης τον 21ο αιώνα. Η κυρίαρχη αντίληψη στην Αίγυπτοείναι ότι σε περίπτωση βιασμού-κακοποίησης πρωτίστως φταίει η γυναίκα εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο ντύνεται και του πώς συμπεριφέρεται.
Οι ρίζες του προβλήματος βρίσκονται στο σπίτι, καθώς η βία και ο έγγαμος βιασμός δεν είναι ποινικά κολάσιμα στον αιγυπτιακό νόμο. Μια ομάδα για τα δικαιώματα των γυναικών προσπάθησε να ποινικοποιήσει την κακοποίηση στο σπίτι με νόμο, αλλά το θέμα έμεινε στο ράφι, όταν το Κοινοβούλιο του Μουμπάρακ διαλύθηκε. Από τότε έχουν γίνει αμέτρητες προσπάθειες. Μια αιγυπτιακή μη κυβερνητική οργάνωση προσέφερε νομική και ψυχολογική υποστήριξη στα θύματα κακοποίησης και συνέβαλε στη θέσπιση νόμου για τη διευθέτηση της βίας στο σπίτι, τον έγγαμο βιασμό, και τη σεξουαλική κακοποίηση εναντίον γυναικών. Όμως, η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε, όταν το Κοινοβούλιο διαλύθηκε πέρσι από το στρατιωτικό συμβούλιο.
Παρόμοια νομοθεσία προβλεπόταν από το κρατικό Εθνικό Συμβούλιο για τις γυναίκες φέτος, όταν το Συμβούλιο Σούρα, η άνω Βουλή της Αιγύπτου από το Κοινοβούλιο, διαλύθηκε μετά την ανατροπή του Mόρσι. «Η Αίγυπτος δεν είναι ποτέ αρκετά σταθερή για να θεσπιστούν αυτά τα νομοσχέδια», εξήγησε η Φαράχ Σας, ψυχολόγος και ερευνήτρια στο Eλ Ναντίμ.
Τιμωρείται η… αντίδραση!
Η αντίδραση των γυναικών τιμωρείται, όπως για παράδειγμα μια 16χρονη που έφτυσε τον άνδρα που της έπιασε το στήθος και ο δράστης την πυροβόλησε, αφήνοντάς τη νεκρή. Σύμφωνα με το αιγυπτιακό δίκαιο, η σεξουαλική παρενόχληση δεν ποινικοποιείται και ο βιασμός με τη χρήση αντικειμένων ή με τα χέρια θεωρείται απλώς επίθεση. Ακόμη, μέχρι πρότινος δεν υπήρχε όρος για τη σεξουαλική κακοποίηση, η οποία οριζόταν ως «flirtation», κάτι που εκφράζει τη συναίνεση του θύματος και ενισχύει την αντίληψη ότι η γυναίκα φταίει, σύμφωνα με την ακτιβίστρια και εθελόντρια του «OpAntiSh», Μαριάμ Κυρολλός.
Επίσης, σύμφωνα με τη Φαράχ Σας τα νεαρά αγόρια σπάνια επιπλήττονται από τους γονείς τους για την παρενόχληση των κοριτσιών και που δεν είναι ασυνήθιστο, καθώς μιμούνται τη συμπεριφορά των ενηλίκων. Στο σχολείο, λοιπόν, ενισχύονται οι παραδοσιακοί ρόλοι. «Στο βιβλίο υπάρχουν παραδείγματα των κοριτσιών που βοηθούν τη μητέρα τους στην κουζίνα, ενώ τα αγόρια είναι με τον πατέρα τους στη δουλειά. Αυτό ισχυροποιεί την ιδέα ότι οι γυναίκες είναι γραφτό να μένουν στο σπίτι και οι άνδρες στους δρόμους», είπε η Σας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτές οι συμπεριφορές δημιουργούν την αίσθηση ότι οι άνδρες έχουν εξουσία πάνω στις γυναίκες, οι οποίες με τη σειρά τους αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα, όπως αναφέρουν ακτιβιστές. «Οι γυναίκες δεν έχουν ανθρώπινη υπόσταση», τόνισε ακτιβιστής.
Μαρτυρία μιας φοιτήτριας, της Χαμπίμπα, στο CNN αναφέρει ότι μια ομάδα ανδρών την κορόιδευαν στον δρόμο. «Ελα τώρα, ξέρεις τι θέλουν», της φώναζαν. Η φοιτήτρια κατέφυγε σε ένα φαρμακείο χωρίς κάποιος να της προσφέρει βοήθεια. «Κανένας από το φαρμακείο δεν έκανε τίποτα παρά τις εκκλήσεις μου και απλώς ήθελαν να φύγω», είπε. Μετά από δύο ώρες αναμονής, βγήκε έξω τρέχοντας. «Φοβήθηκα τόσο πολύ ότι κάποιος από αυτούς θα με άγγιζε… Δεν θα το ξεχάσω ποτέ». Τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ συχνές.
Απροστάτευτο το γυναικείο φύλο
Μια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών το 2013 με τίτλο «Entity for gender equality and the empowerment of women» αποκάλυψε ότι το 99,3% των Αιγύπτιων γυναικών έχουν πέσει θύμα σεξουαλικής κακοποίησης. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα είναι γενικευμένο. «Ακόμα και κορίτσια με πέπλο παρενοχλούνται όλη την ώρα. Είναι η έλλειψη ηθικής και πολιτισμού περισσότερο από οτιδήποτε άλλο», σύμφωνα με μαρτυρία. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ίδιες οι γυναίκες πρέπει να κάνουν περισσότερα για να αλλάξει η κουλτούρα.
Η συνταγματάρχης Mανάλ Ατεφ, μέλος μιας ομάδας εργασίας του αιγυπτιακού υπουργείου Εσωτερικών, ανέφερε ότι το πρόβλημα της κακοποίησης έγκειται όχι στο ότι το κράτος δεν διαθέτει νόμους, αλλά στο ότι οι γυναίκες δεν αναφέρουν το περιστατικό.
Η οργάνωση της Aτεφ, που ιδρύθηκε το 2013 για αντιμετωπίσει περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης και βίας εναντίον γυναικών, περιλαμβάνει τέσσερις γυναίκες αστυνομικούς που έχουν εκπαιδευτεί στις ΗΠΑ στο πώς να αντιμετωπίσουν το έγκλημα της σεξουαλικής κακοποίησης και πώς να τα διαχειριστούν στην Αίγυπτο. «Για να το κάνουμε πιο εύκολο, έχουμε τοποθετήσει τρεις τηλεφωνικές γραμμές που λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο. Διαθέτουμε φαξ και e-mail για να υπάρχει διαρκής επικοινωνία με τα θύματα».
Ωστόσο, κατά πόσο μπορούν τέσσερις γυναίκες να τα βγάλουν πέρα με έναν πληθυσμό 86 εκατομμυρίων; Το Εθνικό Συμβούλιο για τις γυναίκες (National Council for Women) (NCW) πιέζει την κυβέρνηση να περάσει νόμο που θα αντιμετωπίζει τη βία εναντίον των γυναικών, συμπεριλαμβανομένου της ποινής φυλάκισης για τους κακοποιούς. Ομως, η Ατεφ εξήγησε ότι δεν υπάρχει ο όρος σεξουαλική κακοποίηση στον αιγυπτιακό νόμο.
Η Ναγιά Αλ Αντλί και η συνταγματάρχης Aτεφ είπαν ότι θα συνεχίσουν να ενθαρρύνουν τις Αιγύπτιες γυναίκες να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους και να αναφέρουν τους δράστες. Ακόμη, ενθαρρύνουν τους άνδρες να τιμούν και να σέβονται τις γυναίκες. «Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε, επειδή δεν είμαστε ασφαλείς», τόνισε θύμα κακοποίησης στο CNN.
Κακοποίηση οπαδών του Μόρσι
Μετά την πτώση του προέδρου Μοχάμετ Μόρσι, η αιγυπτιακή Αστυνομία επιστρατεύεται έναν απάνθρωπο τρόπο για να μειώσει τους υποστηρικτές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Μεταξύ των τακτικών που χρησιμοποιούν είναι το ηλεκτροσόκ, η σεξουαλική κακοποίηση και η σωματική βία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Guardian», δύο νεαροί που συνελήφθησαν από άνδρες με πολιτικά και μεταφέρθηκαν σε αστυνομικό τμήμα, έπεσαν θύμα σεξουαλικής κακοποίησης όσο κρατούνταν, επειδή συμμετείχαν σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Ο 19χρονος Ομαρ Ελ Σουέχ υποστήριξε ότι συνελήφθη την ώρα που συμμετείχε σε πορεία φοιτητών στο Κάιρο και στη συνέχεια δέχθηκε βίαιη επίθεση και υπέστη ηλεκτροσόκ από αξιωματούχους των τοπικών αρχών.
Ενας δεύτερος άνδρας, ο Φαντί Σαμίρ, δήλωσε πως δέχθηκε σεξουαλική επίθεση την ώρα που κρατείτο σε αστυνομικό τμήμα τον περασμένο Ιανουάριο, ενώ ισχυρίστηκε ότι κατά τη διάρκεια των 42 ημερών κράτησής του χτυπήθηκε βάναυσα, ακόμα και την ώρα που βρισκόταν στο ουρητήριο. Οι σεξουαλικές επιθέσεις που δέχτηκε ήταν επανειλημμένες, όπως δήλωσε ο ίδιος, τονίζοντας ότι υπέστη ηλεκτροσόκ στα γεννητικά του όργανα, τις μασχάλες, τα ακροδάχτυλα και την κοιλιά, πέραν του ξυλοδαρμού του.
Όπως αναφέρει ο συνιδρυτής της Επιτροπής για τα Δικαιώματα και την Ελευθερία των Αιγυπτίων, Μοχάμεντ Λότφι, είναι συχνό φαινόμενο να κακοποιούνται σεξουαλικά κρατούμενοι, ενώ «η τακτική αυτή εφαρμόζεται ώστε να εξευτελίσουν τους κρατούμενους, να τους κάνουν να νιώσουν ανίσχυροι και ότι ελέγχονται από την Αστυνομία».
Η κακοποίηση ανδρών και γυναικών για οποιονδήποτε λόγο είναι κατακριτέα και η φωνή τους πρέπει να ακούγεται και να βρίσκει διέξοδο. Είναι αδιανόητο η βία και ο βιασμός να αποτελούν καθημερινότητα. Οι διεθνείς οργανισμοί, τα κράτη και ο κάθε πολίτης θα πρέπει με τον τρόπο του να συμβάλει στην εξάλειψη αυτής της… επιδημίας.
Σβετλάνα Λεβίτσκι
