«Το Κίνημα του Ναυτικού δεν “ανήκει” σε κανέναν, ούτε στους πρωταγωνιστές, ούτε σε οποιοδήποτε κόμμα που θα προσπαθούσε να το “καπελώσει”. Ήταν μια ομαδική ενέργεια που αντανακλούσε τη στάση του συνόλου του Ναυτικού (με λίγες εξαιρέσεις) και, σε προέκταση, του ελληνικού λαού».
Με αυτά τα λόγια ο Αντιναύαρχος ε.α. Κωστής Γκορτζής, μέλος του πληρώματος του Α/Τ ΒΕΛΟΣ και συγγραφέας του βιβλίου «Ναύαρχος Νίκος Παππάς – Το “Βέλος” στην καρδιά της δικτατορίας» περιγράφει το πώς νιώθει ο ίδιος, ένα ζωντανό κομμάτι ιστορίας, όπως είναι άλλωστε κάθε μέλος του πληρώματος του Α/Τ ΒΕΛΟΣ, για την επερχόμενη επέτειο του Κινήματος του Ναυτικού, και την ανταρσία του «ΒΕΛΟΣ», που θα τιμηθεί σε τελετή του ΠΝ την Δευτέρα, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του «Παρασκηνίου».
Ίσως άλλωστε η μεγαλύτερη προσφορά του Α/Τ ΒΕΛΟΣ στην σύγχρονη ιστορία να είναι ακριβώς το ότι έχει καταφέρει να μην καταστεί ένα «μουσειακό» έκθεμα αλλά να διδάσκει ζώσα ιστορία. Οι συζητήσεις για την προσφορά του πληρώματος του πλοίου, μέλη του οποίου ζουν και δρουν ανάμεσα μας, στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην χώρα δεν αρχίζουν λίγα λεπτά πριν να ανέβουν οι ομιλητές στο βήμα της ετήσιας εκδήλωσης για να ξεχαστούν αμέσως μετά το πέρας της, και τα θερμά λόγια που ακούγονται από στρατιωτικούς, πολιτικούς, ακαδημαϊκούς, κτλ για τους νεαρούς Αξιωματικούς που βρέθηκαν στο Φιουμιτσίνο της Ιταλίας να ζητούν Δημοκρατία περικυκλωμένοι από δεκάδες δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ δεν είναι έκφραση μιας τυπικής υποχρέωσης αλλά η αποτύπωση της πεποίθησης του συνόλου του ελληνικού λαού πως το Α/Τ ΒΕΛΟΣ αποτελεί πλέον ένα ανυπέρβλητο σύμβολο δημοκρατίας. Είναι το πλοίο που «σήκωσε» το βάρος της κίνησης μυημένων αξιωματικών κόντρα στην δικτατορία και τράνταξε την χούντα που φάνταζε ως τότε πανίσχυρη αποτελώντας «φάρο» για τις επερχόμενες γενεές.
Η «απόβαση» στο Φιουμιτσίνο
Το αρχικό σχέδιο των μυημένων Αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού, αλλά και Αξιωματικών από τον Στρατό και την Αεροπορία που επιθυμούσαν την επαναφορά της Δημοκρατίας στην χώρα χωρίς οι ίδιοι να συνδέονται με κάποια παράταξη ή να επιδιώκουν οποιοδήποτε όφελος προέβλεπαν την κατάληψη της Σύρου από τον Στόλο και όχι την ανταρσία του «ΒΕΛΟΣ». Σε εκείνο το σχέδιο ο αρχικός σχεδιασμός για την επιτυχή του έκβαση προέβλεπε τον απόπλου μεγάλου αριθμού Πολεμικών Πλοίων την νύχτα της 22ας προς 23η Μαΐου του 1973 από στελέχη που ενσυνείδητα θα είχαν επιλέξει την συμμετοχή τους σε αυτή την κίνηση.
Απώτερος στόχος ήταν κατά την διάρκεια της νύχτας να εκτελεστεί πλους στο Αιγαίο με προορισμό την Σύρο για να πιεστεί η δικτατορία να προχωρήσει σε εκλογές που θα έφερναν δημοκρατική διακυβέρνηση. Μάλιστα αξιωματικοί που υπηρετούσαν στα πλοία του ΠΝ ή είχαν εκδιωχθεί από την Χούντα εκείνη την περίοδο όπως ήταν για παράδειγμα ο Βαρδής Βαρδινογιάννης είχαν μυηθεί στο κίνημα του Ναυτικού ώστε να εξασφαλιστεί μεταξύ άλλων και ο ανεφοδιασμός των πλοίων μόλις εκδηλωνόταν το κίνημα, ενώ ενεργό ρόλο είχαν και αξιωματικοί του Στρατού Ξηράς και της Πολεμικής Αεροπορίας και σε σχετική μελέτη του Απόστρατου Αξιωματικού Α. Κακαρά μνημονεύονται οι Αποστολάκης, Στάππας, Κοκκινίδης, Χρηστάκης, Μουστακλής, Βαρδάνης, Αλεξάκης , Φέτσης, Περίδης, Βιδάλης, Δεμέστιχας ως συλληφθέντες από την Χούντα για το κίνημα του Ναυτικού.
Όμως ο αρχικός σχεδιασμός προδόθηκε και έτσι το Α/Τ ΒΕΛΟΣ, το πλοίο που είχε παραληφθεί το 1959 από το Λόνγκ Μπήτς των ΗΠΑ από τον τότε Αντιπλοίαρχο Γ. Μόραλη κλήθηκε να υπερασπιστεί μόνο του το «Κίνημα του Ναυτικού».
Την ευκαιρία για να εκδηλωθεί η κίνηση ενάντια στην χούντα έδωσε η συμμετοχή του πλοίου σε μια ΝΑΤΟική άσκηση. Με ένα λιτό μήνυμα ο Ναύαρχος Ν. Παππάς (τότε Αντιπλοίαρχος, κυβερνήτης του πλοίου) ενημέρωσε τότε τον επικεφαλής της δύναμης, που κατά παράδοση ήταν ο αρχαιότερος αξιωματικός, έναν Τούρκο Αξιωματικό ονόματι Πιρέν, ότι το ελληνικό πλοίο έχει πλέον την ιδιότητα του ανεξάρτητου. Το μήνυμα του Ναυάρχου Παππά ανέφερε πως «όλες οι κυβερνήσεις…είναι ορισμένες να προστατεύουν την Ελευθερία, την Κληρονομιά και τον Πολιτισμό των λαών τους, να βασίζονται στις Δημοκρατικές Αρχές, την Ατομική Ελευθερία και το Έννομο Δίκαιο» και αποτελούσε απόσπασμα από την ιδρυτική διακήρυξη του ΝΑΤΟ. Ο Διοικητής της ΝΑΤΟικής δύναμης, μην μπορώντας να κάνει και τίποτα άλλο απέναντι στους αποφασισμένους Έλληνες αρκέστηκε να απαντήσει «Καλή τύχη Νίκο» παρατηρώντας το Α/Τ ΒΕΛΟΣ που είχε αποπλεύσει από την Σαλαμίνα στις 18/5 να πλέει προς το Φιουμιτσίνο όπου και αγκυροβόλησε 3,5 ν.μ. από τις ακτές. «Στις 25-5-1973, το αντιτορπιλικό «ΒΕΛΟΣ» κατέπλευσε στο λιμάνι Φιουμιτσίνο της Ιταλίας και με τη διαφυγή του αυτή εκφράστηκε η θέληση της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ενόπλων Δυνάμεων και του λαού να πληροφορήσουν και να καταγγείλουν στη παγκόσμια κοινή γνώμη ότι στην Ελλάδα είχε επιβληθεί ένα παράνομο καθεστώς βίας από επίορκους αξιωματικούς», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε επίσημη έκδοση του το ΠΝ.
Αμέσως μέσα στο βαθύ σκοτάδι τρεις αξιωματικοί βγήκαν στην ακτή και επικοινώνησαν με τα Ιταλικά ΜΜΕ! Η Ιταλία, και κατ’ επέκταση η Ευρώπη σηκώθηκαν στο πόδι. Ιταλοί βουλευτές έκπληκτοι ρωτούσαν πως κατάφερε το Ελληνικό πλοίο να φτάσει στο Φιουμιτσίνο, εκατοντάδες βάρκες και ελικόπτερα με δημοσιογράφους κύκλωσαν το Α/Τ ΒΕΛΟΣ. Λίγες ώρες αργότερα έξι αξιωματικοί και 25 υπαξιωματικοί θα δώσουν συνέντευξη τύπου. Από τις «λεπτομέρειες» που γράφουν ιστορία είναι η αποκάλυψη που έκανε σε συνέντευξη του ο Κ. Γκορτζής για τον τότε Δίοπο Μαντζάνα που αποφασισμένος να ακολουθήσει τον Ναύαρχο Παππά είπε χαρακτηριστικά «αν δεν με πάρετε μαζί σας θα σας ακολουθήσω κολυμπώντας»! Στοιχεία από την μελέτη του Α. Κακαρά αναφέρουν ακόμα στο πλήρωμα του «ΒΕΛΟΣ» τους Ζησιμόπουλο, Προκοπάκη, Ματαράγκα, Στράτο, Γκορτζή, Χατζηπέρρο, Καραμίχα, Κωνσταντινίδη, Σαραφιανό, Καλλίνο, Ρουσσόπουλο, Πανούση, Ρέντζη, Κιμιγκέλλης, Μηλιώτη, Αυγερινό, Βιτάλη, Ασημίνα, Μυτακάκη, Σπυριδάκη, Σαμψών, Γούτσο, Αλοίζο, Αντωνίου, Γκαρούτσο, Αβραάμ, Αγγελή, Ελευθεριάδη, και Θεοδωρίδη.
Επιστέγασμα της προσφοράς του ΠΝ στην Δημοκρατία
Το Α/Τ ΒΕΛΟΣ κατάφερε τον στόχο του, ήταν η τελευταία και καθοριστική ψηφίδα στην αταλάντευτη δημοκρατική πορεία του ΠΝ και ο σημαντικός του ρόλος στην πτώση της δικτατορίας είναι αδιαμφισβήτητος. Όπως αναφέρει σε άρθρο του ο Απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ Α Κακαράς με το «ΒΕΛΟΣ» «αφαιρέθηκε το επιχείρημα της χούντας πως μόνον κομμουνιστές και αριστεροί αντιστέκονταν στη δικτατορία. Αυτοί που είχαν οργανωθεί στο ΄΄Κίνημα΄΄, δεν μπορούσαν να ονομαστούν κατά την προσφιλή συνήθεια κομμουνιστές ή συνοδοιπόροι, ή πως επηρεάζονταν από τους εχθρούς της ΄΄επανάστασης΄΄. Ήταν αξιωματικοί, εθνικόφρονες και μάλιστα πολλοί».
Στις επίσημες εκδόσεις του το ΓΕΝ θυμίζει πως «με τη δικτατορία των Συνταγματαρχών το 1967, το Ναυτικό, με πρώτο τον Αρχηγό ΓΕΝ, Αντιναύαρχο Κ. Εγκολφόπουλο, που παραιτήθηκε εξέφρασε από την αρχή την αντίθεση του στην κατάλυση της δημοκρατίας. Στους μήνες που ακολούθησαν αποστρατεύτηκαν αναγκαστικά 61 αξιωματικοί από τις τάξεις του. Κορύφωση της αντιστασιακής δημοκρατικής δράσης του αποτέλεσε το λεγόμενο «Κίνημα του Ναυτικού»». Ο πρώην Υπουργός και Αντιναύαρχος ε.α. Αλέξανδρος Παπαδόγγονας είχε αναφέρει σε συνέντευξη του πως από την πρώτη σχεδόν στιγμή γίνονταν πάρα πολύ προσεκτικές μυήσεις και είχε σημειώσει πως ο Ευάγγελος Αβέρωφ είχε δεχτεί να προσφέρει την πολιτική κάλυψη που ζητούσαν πολλοί αξιωματικοί , ο Κ. Καραμανλής με την σειρά του μετά από επαφές με αξιωματικούς διεμήνυσε πως όταν εκδηλωθεί το κίνημα θα το στηρίξει με δηλώσεις του από το Παρίσι.
Το «ΒΕΛΟΣ» και οι εκλογές
Η αυτοθυσία του πληρώματος του Α/Τ ΒΕΛΟΣ σήμερα εξακολουθεί να αποτελεί «φάρο» όχι μόνο για τα Στελέχη των ΕΔ αλλά για όλους του Έλληνες. Αναζητώντας μέλη του πληρώματος κοινή ήταν η διαπίστωση πως στο σύνολο τους παραμένουν «ενεργοί» και ως Απόστρατοι, αρθρώνοντας ανάλογα με τις ευκαιρίες που τους δίνονται δημόσιο λόγο. Κάποιοι μάλιστα μετέχουν ενεργά και στα κοινά υποστηρίζοντας ανοιχτά υποψηφίους της προτίμησης τους ή ακόμα και διεκδικώντας «σταυρό» προτίμησης.
Για παράδειγμα ο Ναύαρχος ε.α. Παναγιώτης Χατζηπέρος που μας δήλωσε: «”Η ενασχόλησή μου με την πολιτική [κατά την Αριστοτελική οπτική] χρονολογείται απο την 10ετία του ’60 και βέβαια συνεχίσθηκε και κατά την διάρκεια της φοίτησής μου στην ΣΝΔ. Επομένως θα ήταν περίεργη η μη συμμετοχή μου στην “Ανταρσία” του Α/Τ Βέλος. Ήμουν ο πρώτος που ακολούθησα συνειδητά τον Κυβερνήτη μου, αείμνηστο Ν. Παππά στην εξορία. Η Ανταρσία του Α/Τ Βέλος ήταν απρόβλεπτη και αυθόρμητη, γι’ αυτό και πέτυχε. Ήταν μια από τις κορυφαίες αντιδικτατορικές ενέργειες. Η μέχρι τώρα σχετικά χαμηλή ιστορικά αξιολόγηση ίσως να οφείλεται και στο γεγονός ότι “ήταν για τα ΝΑΤΟικα αλλά και τα Ελληνικά δεδομένα ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗΝ”. Ταρακούνησε το σύστημα και είχε θετικό αντίκτυπο στο ηθικό του καταπιεζομένου λαού αλλά και γενικότερα στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας διεθνώς για την χώρα που γέννησε την ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Εξ αιτίας του γεγονότος: 1.Κόπηκε η χορηγία προς τον εξόριστο βασιλιά.2.Απελευθερώθησαν οι πολιτικοί κρατούμενοι, πλήν των συλληφθέντων Αξιωματικών και των τριών όπλων των ΕΔ του Κινήματος του Ναυτικού.3.Έκλεισαν τα ξερονήσια κι άνοιξαν οι φυλακές για τους πολιτικούς κρατούμενους. 4.Έγινε το “δημοψήφισμα του ΝΑΙ & ΟΧΙ” και καταργήθηκε η βασιλεία.5.Έγινε προσπάθεια να δοθεί “δημοκρατική” επίφαση στην τότε αυταρχική διακυβέρνηση και πολλά άλλα. Η συμμετοχή μου στην Ανταρσία καθόρισε αποφασιστικά την μετέπειτα ζωή μου τόσο κατά την διάρκεια της θητείας μου στο ΠΝ [από το οποίο αποστρατεύθηκα “ανορθόδοξα” το ’93], όσο και μετέπειτα. Η συνείδησή μου, οι Αρχές και οι Αξίες, με τις οποίες έχω γαλουχηθεί, δεν μου επιτρέπουν να μην ασχοληθώ με την πολιτική [υποψήφιος Αντιπεριφερειάρχης με τον συνδυασμό “ΔΥΝΑΜΗ ΖΩΗΣ”, με υποψήφια Περιφερειάρχη την Ρ. Δούρου, ώς συνεργαζόμενος εκ μέρους του ΠΡΑΤΤΩ].Ιδιαίτερα σήμερα που η πατρίδα μας έχει καταστεί αποικία χρέους κι έχει απολέσει την Εθνική της Κυριαρχία, Ανεξαρτησία κι Αξιοπρέπεια. Θα ήμουν επίορκος και συνένοχος στο έγκλημα που γίνεται σε βάρος της Πατρίδας μας».
Άλλοι πάλι όπως ο Αντιναύαρχος ε.α. Κ. Γκορτζής κρατούν τελείως διαφορετική στάση. Στο δεύτερο μισό της απάντησης του σε σχετικό ερώτημα του ΜΑΡΣ ο ίδιος αναφέρει «είναι προσωπική επιλογή της μη ένταξής μου σε οποιονδήποτε κομματικό σχηματισμό του εγκατεστημένου πολιτικού συστήματος όσο οι εκλογικοί Νόμοι και διαδικασίες νοθεύουν το αποτέλεσμα. Δεν συμφωνώ επίσης με την προβολή αποκλειστικά του προσόντος “συμμετείχα στο ΒΕΛΟΣ” ως απόδειξη ικανότητας. Εύχομαι στους συναδέλφους “καλή επιτυχία” αλλά να θυμούνται τη σοφή ρήση του Κύρκου “το εισιτήριο του χθες, δεν ισχύει για το σημερινό δρομολόγιο”. Γι αυτό θα πρέπει να προβάλλουν τη συνολική τους διαδρομή μέχρι σήμερα και να μην μένουν σε … υπερσυντέλικες καταστάσεις».
Όλοι πάντως οι πρωταγωνιστές αυτής της χρυσής σελίδας του ΠΝ δίνουν ραντεβού για ακόμα μια φορά στο πλοίο – σύμβολο, στην ετήσια εκδήλωση μνήμης του Π.Ν., όπου θα τιμηθεί και ο μεγάλος απών, ο Ναύαρχος Νίκος Παππάς, που “αναχώρησε” το 2013 για το μεγάλο ταξίδι. H τελετή για την επέτειο του Κινήματος του Ναυτικού θα πραγματοποιηθεί αυτή την Δευτέρα, 19 Μαΐου, στο Μουσείο Αντιδικτατορικού Αγώνα/ Αντιτορπιλικό «ΒΕΛΟΣ» στο Άλσος Ναυτικής Παράδοσης στην Μαρίνα Φλοίσβου με χαιρετισμούς από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία και ομιλία του Επίτιμου Αρχηγού Στόλου Αντιναύαρχου ε.α. Γρ. Δεμέστιχα ΠΝ.
Κώστας Αττίας
