Του Γιώργου Αλοίμονου
Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Ήδη, οι τζιχαντιστές δημιουργούν νέα δεδομένα και συνεχίζουν το επικίνδυνο και καταστροφικό τους έργο. Το Ισλαμικό Κράτος έχει καταφέρει να μετατραπεί από «παγκόσμια τρομοκρατική οργάνωση του σωλήνα» σε γεωπολιτικό παράγοντα, που έχει και όπλα και πλουτοπαραγωγικές πηγές.
Συγχρόνως, οι εκλογές στο Ισραήλ στις 17 Μαρτίου και η (σκληρή) στάση του πρωθυπουργού, Μπ. Νετανάχιου, έχει διχάσει τον παραδοσιακό σύμμαχό τους, τις ΗΠΑ.
Η πρόσφατη ομιλία του στο Κογκρέσο, την οποία πολλοί χαρακτήρισαν εμπρηστική, καταδεικνύει ότι μεγάλο κομμάτι (του συντηρητικού) Ισραήλ, αλλά και οι ρεπουμπλικάνοι δεν επιθυμούν την ειρήνευση και την προσέγγιση με το Ιράν.
Πρόκειται, ίσως, για τη μεγαλύτερη ιστορική παρακαταθήκη του προέδρου Ομπάμα, που έχει αποδείξει ότι, αν και ανέλαβε στην πιο σκοτεινή στιγμή των ΗΠΑ, μπορεί να τολμά να υπερβαίνει το φοβικό παρελθόν και να λαμβάνει αποφάσεις-τομές. Αποφάσεις όπως το άνοιγμα των σχέσεων με την Κούβα και το Ιράν, αλλά και η κατά μέτωπο αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας σε περιοχές όπως το Φεργκιουσόν.
Η ομιλία στο Κογκρέσο που δίχασε
Συνέβη και αυτό. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ μίλησε στο Κογκρέσο των ΗΠΑ και ζήτησε από τους Αμερικανούς βουλευτές και γερουσιαστές να σαμποτάρουν την πολιτική του Λευκού Οίκου. Μπορεί ο Μπ. Νετανιάχου να «χάιδεψε» το ισραηλινό ακροατήριο με την εικόνα μιας γεμάτης αίθουσας, στην οποία βουλευτές και γερουσιαστές, δέσμιοι των ειδικών τους σχέσεων (δηλαδή των χρηματοδοτών) τους, χειροκροτούσαν σχεδόν κάθε δεύτερη φράση του, αλλά σίγουρα οι αμερικανο-ισραηλινές σχέσεις μπαίνουν σε μια νέα, δύσκολη φάση.
Η σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Λευκού Οίκου, Σούζαν Ράις, χαρακτήρισε την ομιλία Νετανιάχου «καταστροφική», ενώ ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκαν να έχουν επίσημη συνάντηση μαζί του. Περισσότεροι από 50 βουλευτές και 7-8 γερουσιαστές απέρριψαν την πρόσκληση για την ομιλία, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών, Τζον Κέρι, επέλεξε να βρίσκεται την ίδια στιγμή σε συνομιλίες με τον Ιρανό ομόλογό του, στη Γενεύη.
Οι διπλωματικές σχέσεις αλλάζουν. Στο στρατιωτικό επίπεδο τίποτα δεν θα αλλάξει: Οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να επιδοτούν τον ισραηλινό στρατό με ποσά που, όπως θύμισε η Σούζαν Ράις, έχουν φτάσει τα 20 δισ. δολάρια στη διάρκεια της προεδρίας Ομπάμα.
Αυτό που αλλάζει έντονα και είναι σαφές είναι ότι –ίσως για πρώτη φορά τόσο διακριτά– οι ΗΠΑ διαχωρίζουν τη γεωστρατηγική τους από αυτήν του Ισραήλ. Ο υπουργός Εξωτερικών, Τζ. Κέρι, μίλησε ένα τέταρτο παρουσιάζοντας το Ιράν «ως πολυπλόκαμο χταπόδι, που έχει σκοτώσει διά των συμμάχων του Αμερικανούς και Ισραηλινούς». Ο πρόεδρος Ομπάμα, αντιθέτως, έχει εγκαταλείψει τη δαιμονοποίηση της Τεχεράνης και βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ σε μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, που θα ανασχεδιάσει τον χάρτη των συμμαχιών στη Μέση Ανατολή και, ίσως, ξεκλειδώσει και την αντιμετώπιση των τζιχαντιστών.
Πλάι στον άξονα Λικούντ-ρεπουμπλικανών-ευαγγελιστών και ισχυρών συντηρητικών εβραϊκών οργανώσεων, όπως η AIPAC, αναδύεται ένας άξονας που περιλαμβάνει δημοκρατικούς, προοδευτικές εβραϊκές οργανώσεις και πολίτες που θέλουν να μπει τέλος στην εποχή Νετανιάχου στις βουλευτικές εκλογές της 17ης Μαρτίου.
Οι εκλογές ante portas
Στις 17 Μαρτίου, οι Ισραηλινοί έχουν εκλογές. Ο Νετανιάχου ανέλαβε την πρωθυπουργία το 2009. Είχε υπάρξει ξανά πρωθυπουργός του Ισραήλ, από το 1996 μέχρι το 1999. Σε όλες τις περιπτώσεις, είχε παρουσιάσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως τη μεγαλύτερη απειλή. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι, όμως, δείχνουν πλέον να αποκηρύσσουν αυτήν τη μέθοδο.
Ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης, της Ένωσης Σιωνιστών, ξεκαθαρίζει ότι ο Νετανιάχου έχει αποτύχει σε όλα τα επίπεδα και ήταν από την πρώτη στιγμή αρνητικός ως προς την ομιλία του πρωθυπουργού στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Η αντίδραση Ομπάμα
Οι πολιτικοί αναλυτές στο Ισραήλ εμφανίζονται διχασμένοι ως προς την επίδραση που θα έχει στις βουλευτικές εκλογές της 17ης Μαρτίου η αμφιλεγόμενη ομιλία του πρωθυπουργού, Μπ. Νετανιάχου, από το βήμα του Κογκρέσου.
Σαφής και δεδομένη είναι η αντίδραση του Ομπάμα. Μιλώντας λίγες ώρες μετά την ομιλία Νετανιάχου, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε «θέατρο» την εμφάνιση του Ισραηλινού πρωθυπουργού και αστήρικτες τις κατηγορίες του για την πολιτική της Ουάσινγκτον αναφορικά με το ιρανικό πρόβλημα.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ανταπάντησε στον Ομπάμα, αμέσως μετά την προσγείωση του αεροσκάφους του στο αεροδρόμιο «Μπεν Γκουριόν» του Τελ Αβίβ. «Πρότεινα μια πρακτική εναλλακτική λύση με την ομιλία μου στο Κογκρέσο. Μια λύση η οποία, από τη μία πλευρά, θα επεκτείνει αρκετά χρόνια το διάστημα που θα χρειάζεται το Ιράν για να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, εάν αποφασίσει να διαρρήξει τη συμφωνία, μέσω της επιβολής αυστηρότερων κυρώσεων.
Από την πλευρά του, ο Ιρανός πρόεδρος, Χασάν Ρουχανί, τόνισε από την Τεχεράνη ότι η κυβέρνησή του είναι ανοιχτή σε «μεγαλύτερη διαφάνεια» αναφορικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα, αλλά δεν εννοεί να απαλλοτριώσει τα νόμιμα δικαιώματά της στην ειρηνική χρήση της.
Ενδιαφέρον προκαλεί και το γεγονός ότι η Μοσάντ διέψευσε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπ. Νετανιάχου, το 2012, όταν εκείνος δήλωσε ότι το Ιράν απέχει περί τον έναν χρόνο από την κατασκευή ατομικού όπλου, σύμφωνα με απόρρητα έγγραφα που δημοσιεύονται στην «Guardian» και δημοσιοποιούνται από το Al-Jazeera.
Σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα, το επεισόδιο αυτό απεικονίζει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική των Ισραηλινών πολιτικών και στην ανάλυση των υπηρεσιών πληροφοριών της χώρας.
Πρόοδος στις συνομιλίες
Σημειώσαμε πρόοδο, έλεγαν οι δύο πλευρές, μία ημέρα μετά την ομιλία του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπ. Νετανιάχου. Οι επαφές θα συνεχιστούν στις 15 Μαρτίου, με τη συμμετοχή και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αξιωματούχος δήλωνε ότι δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία και ότι οι διαπραγματεύσεις ήταν έντονες και σκληρές. «Περιμένουμε ότι εμείς (σ.σ. ΗΠΑ και Ιράν) θα έχουμε ξανά διμερή συνάντηση, όπου θα είναι παρούσα και η Ευρωπαϊκή Ένωση, στις 15 Μαρτίου. Η τοποθεσία δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα, αλλά πιθανότατα θα είναι η Γενεύη», δήλωσε. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών είπε: «Σημειώσαμε πρόοδο, αλλά μένει ακόμη να γίνει πολλή δουλειά».
Τα γεράκια προτιμούν τον πόλεμο και η Χίλαρι υποψηφιότητα
Την ίδια στιγμή, ακραίοι ρεπουμπλικάνοι συνεχίζουν να «απειλούν» την κυβέρνηση Ομπάμα. Έφτασαν, μάλιστα, στο σημείο να στείλουν ανοιχτή επιστολή στην ιρανική ηγεσία, σαμποτάροντας επί της ουσίας τη συμφωνία.
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών, Χίλαρι Κλίντον, κατηγόρησε ομάδα ρεπουμπλικάνων γερουσιαστών ότι με την επιστολή τους, που έστειλαν στην ηγεσία του Ιράν κατά της ενδεχόμενης πυρηνικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, είτε προσπαθούν να βοηθήσουν την Τεχεράνη είτε να βλάψουν τον πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα.
Η ανοιχτή επιστολή προς την ηγεσία του Ιράν, η οποία φέρει την υπογραφή 47 ρεπουμπλικάνων γερουσιαστών, πυροδότησε πολιτική θύελλα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και ο αντιπρόεδρος, Τζο Μπάιντεν, επίσης, επέκρινε έντονα τους γερουσιαστές –τρεις εκ των οποίων είναι πιθανοί υποψήφιοι για το χρίσμα των ρεπουμπλικάνων– για τις προεδρικές εκλογές του 2016: ο κυβερνήτης της Λουιζιάνα, Μπόμπι Ζίνταλ, ο πρώην κυβερνήτης του Τέξας, Ρικ Πέρι, και ο πρώην γερουσιαστής της Πενσυλβάνια, Ρικ Σαντόρουμ.
Η Χίλαρι Κλίντον, που αναμένεται να διεκδικήσει το χρίσμα των Δημοκρατικών, είπε ότι η κυβέρνηση Ομπάμα είναι στη μέση εντατικών διαπραγματεύσεων για μια διπλωματική λύση, ώστε να αποκοπεί η πρόσβαση του Ιράν σε μια πυρηνική βόμβα. «Και αναρωτιέται κανείς ποιος ήταν ο σκοπός της παρούσας επιστολής», ανέφερε η Χίλαρι Κλίντον. «Φαίνεται να υπάρχουν δύο λογικές απαντήσεις. Είτε αυτοί οι γερουσιαστές προσπαθούν να γίνουν χρήσιμοι στους Ιρανούς είτε να βλάψουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ στη μέση μιας υψηλού επιπέδου διπλωματικής προσπάθειας», κατέληξε η Χίλαρι Κλίντον.
Στην επιστολή τους, οι ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές γράφουν προς την ηγεσία του Ιράν ότι «οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με τον Ομπάμα θα μπορούσε να διαρκέσει μόνο όσο βρίσκεται ο νυν πρόεδρος στον Λευκό Οίκο».
Οι έξι παγκόσμιες δυνάμεις (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία) προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν μέχρι τον Ιούνιο για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, σε αντάλλαγμα για την ελάφρυνση των κυρώσεων. Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς.
Σε αυτό το σημείο, βασικό είναι να κατανοηθεί ότι καμία κίνηση στο «jenga» που λέγεται Μέση Ανατολή δεν είναι άμοιρη των άλλων.
