Η ημέρα που γιορτάζουμε –τιμάμε είναι πιο ορθό– ως εθνική επέτειο είναι μοναδική για πολλούς λόγους.
Διατρέχοντας τα ιστορικά γεγονότα της μετεπαναστατικής Ελλάδας, δεν βρίσκεις ανάλογο σταθμό όπου η λαϊκή ομοθυμία και η σύμπνοια να έφτασαν σε κορύφωση, όπως έγινε εκείνο το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου 1940. Το «Alors, c’est la geurre» του Μεταξά προς τον Ιταλό πρέσβη, που μεταφράστηκε εν τη γενέσει του σε ένα παλλαϊκό «ΟΧΙ», το υπέγραψαν και οι διωκόμενοι εχθροί του τότε καθεστώτος, που δήλωσαν πρόθυμοι να συνταχθούν στην πρώτη γραμμή του πυρός. Οι πληγές από τον εθνικό διχασμό και τη φοβερή συμφορά του ’22 ήταν ανοιχτές τότε σε όλο το ελληνικό σώμα και όλοι διψούσαν για μια καθαρτήρια ηρωική ανάταση, όσο και αν αυτή απέβαινε πολυαίμακτη. Άρα, όλα ήταν ώριμα για να γραφτεί ένα έπος.
Σήμερα, την εποχή των μνημονίων, την εποχή των «ΝΑΙ», σήμερα που ακόμη και το «ΟΧΙ» του δημοψηφίσματος, του «μεγαλύτερου σύγχρονου επιτεύγματος του Έθνους», κατά τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, μετατρέπεται εν μια νυκτί σε… «υπερήφανο ΝΑΙ», μπορεί να μη μιλάμε και πολύ για εθνική υπερηφάνεια και ανεξαρτησία και να μην είμαστε «ώριμοι» για νέο έπος, αλλά θα έπρεπε τουλάχιστον στην καθημερινή μας ζωή να λειτουργεί και να παίζει σημαντικό ρόλο μία δυναμική των μικρών «ΟΧΙ».
Το είχε πει τόσο καθαρά στον λόγο που εκφώνησε στην Ακαδημία Αθηνών, πριν από 25 χρόνια, ο ακαδημαϊκός, καθηγητής (και καθηγητής μου) στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Αριστόβουλος Μάνεσης. «Εξαίροντας και τιμώντας το “ΟΧΙ” της 28ης Οκτωβρίου 1940, αυτής της Μεγάλης Ημέρας του σύγχρονου Ελληνισμού, δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε ένα γενικότερο μήνυμα που εκπέμπει. Πρόκειται για τη διαλεκτική σημασία της άρνησης υποταγής ως κοινωνικής πολιτικής και ηθικής συμπεριφοράς στον καθ’ ημέραν βίο», είχε πει μεταξύ άλλων ο καθηγητής Μάνεσης. Και έχουν ιδιαίτερη σημασία σήμερα τα όσα τότε υποστήριξε.
Σήμερα, που ένας ολόκληρος λαός, ο ελληνικός, και δη η νέα γενιά, οδηγείται ύπουλα στην απάθεια και στην υποταγή, ακόμη και σε συμπεριφορές του «ΝΑΙ σε όλα». Κι όμως, η άρνηση, είτε ατομική είτε συλλογική, έναντι οποιουδήποτε –μικρού ή μεγάλου– αυταρχισμού και ολοκληρωτισμού συμβάλλει στην ελευθερία του ανθρώπου και επιβεβαιώνει την αξία του, αλλά και την ευθύνη του, ως υποκειμένου της Ιστορίας.
Αλλά ας μην τα ισοπεδώνουμε όλα. Οφείλουμε να πιστεύουμε πως η γενιά που έζησε τη μετεμφυλιακή περίοδο μπορεί να μην είναι ενεργή, όμως οι ευαισθησίες της είναι ακόμη ζωντανές. Ευαισθησίες που θα είχαν ενδεχομένως εκλείψει, αν δεν είχε μεσολαβήσει η δικτατορία, και τις οποίες η ελληνική δημοκρατία ακόμη πληρώνει. Και οφείλουμε επίσης να πιστέψουμε πως, όταν και αν επέλθει η κατάλληλη ώρα, η λαϊκή ομοθυμία κα η σύμπνοια θα φθάσουν και πάλι στην κορύφωση με ένα νέο «ΟΧΙ», που δεν θα γίνει όμως «ΝΑΙ».
Του Φώτη Σιούμπουρα
Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδας Παρασκήνιο που κυκλοφόρησε εκτάκτως την Παρασκευή 28/10
