του Χρήστου Καπούτση
Ευρύτερες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές αναταράξεις προκαλεί το «πάγωμα» της κατασκευής του βουλγαρικού τμήματος του αγωγού φυσικού αερίου «Νότια Ροή» (South Stream), την οποία ανήγγειλε ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Πλάμεν Ορεσάρσκι, μετά από συνάντηση που είχε με τρεις Αμερικανούς γερουσιαστές, μεταξύ αυτών και ο γνωστός με τη σκληρή στάση του απέναντι στη Ρωσία, Τζον Μακκέιν.
Ο αγωγός South Stream σχεδιάστηκε προκειμένου να μεταφέρει το ρωσικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη παρακάμπτοντας τη σπαρασσόμενη Ουκρανία. Ο αγωγός, σύμφωνα με την αρχική σχεδίαση των Ρώσων, θα μπορούσε να μεταφέρει 63 δισ. κυβικά μέτρα αερίου τον χρόνο κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα και μέσω της Βουλγαρίας σε χώρες της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης. Είναι μια πολιτική επιλογή του Κρεμλίνου να παγιώσει την κυρίαρχη θέση της Ρωσίας στην αγορά ενέργειας της Ευρώπης.
Το «πάγωμα» της κατασκευής του αγωγού από μέρους της Βουλγαρίας γίνεται με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ενωσης και αναμφίβολα σχετίζεται με την ένταση στις αμερικανο-ρωσικές σχέσεις λόγω της κρίσης στην Ουκρανία.
Η Κομισιόν ζήτησε από τη Σόφια να αναστείλει κάθε δραστηριότητα για τον South Stream, διότι, όπως υποστηρίζει, παραβιάζεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Φυσικά, πίσω από την απόφαση της ΕΕ «κρύβεται» η αμερικανική διπλωματία.
Η Βουλγαρία, που είναι από τα φτωχότερα κράτη-μέλη της ΕΕ, παρότι εξαρτάται από το ρωσικό φυσικό αέριο και την τιμή του, εντούτοις ο πρωθυπουργός Ορεσάρσκι δήλωσε ότι η Βουλγαρία θα ικανοποιήσει το αίτημα της Κομισιόν.
Tα συμφέροντα
Η ελληνική κυβέρνηση έχει υπογράψει συμφωνία με τη ρωσική ομοσπονδία, διάρκειας 30 ετών, που μεταξύ άλλων προβλέπει «τη δημιουργία και την εκμετάλλευση του αγωγού φυσικού αερίου South Stream στο πλαίσιο ενός νέου συστήματος αγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσική Ομοσπονδία, μέσω του πυθμένα του Ευξείνου Πόντου για τη διαμετακόμιση, μεταξύ άλλων και μέσω του εδάφους της Ελληνικής Δημοκρατίας και την προμήθεια φυσικού αερίου στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδος».
Η διέλευση τμήματος του αγωγού φυσικού αερίου South Stream από την Ελλάδα (Θράκη-Μακεδονία-Ηπειρο) θα αναβάθμιζε τη γεωπολιτική θέση της χώρας, ενώ η προμήθεια του ρωσικού φυσικού αερίου θα γινόταν με προνομιακές τιμές για τη χώρα μας. Επιπλέον, αυτή η συνεργασία στον ενεργειακό τομέα θα έδινε μια αναπτυξιακή ώθηση και τις ελληνορωσικές σχέσεις που θα επεκτείνονταν και σε άλλους ευαίσθητους τομείς, όπως της πολιτικής, της διπλωματίας, αλλά και στον αμυντικο-βιομηχανικό (στρατιωτική βιομηχανία) τομέα.
Από την άλλη πλευρά, όμως, το «πάγωμα» του αγωγού φυσικού αερίου South Stream, μεγιστοποιεί τη γεωπολιτική και οικονομική-ενεργειακή αξία του ανταγωνιστικού αγωγού φυσικού αερίου ΤΑΡ. O αγωγός ΤΑΝΑΡ θα μεταφέρει αέριο απ’ το Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία και θα διασυνδέεται με τον Aδριατικό Αγωγό (Trans Adriatic Pipeline – TAP) που θα ξεκινάει από την Ελλάδα, θα διασχίζει την Αλβανία και την Αδριατική Θάλασσα και θα καταλήγει στα παράλια της Νότιας Ιταλίας, επιτρέποντας την άμεση ροή του φυσικού αερίου από την περιοχή της Κασπίας προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Ο αγωγός TAP θα είναι έτοιμος το 2020, οπότε θα υποδεχτεί τις πρώτες ποσότητες φυσικού αερίου από το Σαχ Ντενίζ ΙΙ του δυτικού Αζερμπαϊτζάν. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, η λειτουργία του αγωγού θα προσφέρει όφελος στην ελληνική οικονομία 17-18 δισ. ευρώ για τα επόμενα 50 χρόνια. Εκτιμάται ότι θα απασχολούνται άμεσα 2.500 εργαζόμενοι και έμμεσα 12.000 εργαζόμενοι και άλλοι επαγγελματίες. Ο ΤΑΡ είναι αμερικανο-ευρωπαϊκών συμφερόντων. Η Ελλάδα θα έχει σημαντικό ρόλο στην τροφοδοσία των Βαλκανίων και της Ευρώπης με αζέρικο φυσικό αέριο. Είναι προφανές ότι η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κεντρικό μοχλό για τον δραστικό περιορισμό της ρωσικής ενεργειακής επιρροής στα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη.
Οι ΗΠΑ έχουν διακηρυγμένο στρατηγικό στόχο, τη σταδιακή ενεργειακή απεξάρτηση της ΕΕ από τη Ρωσία. Γι’ αυτό ακριβώς προωθούν εναλλακτικές επιλογές για την τροφοδοσία της Δυτικής Ευρώπης που «διψά» για ενέργεια (φυσικό αέριο και πετρέλαιο), κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες, που διαχειρίζονται αμερικανικά κεφάλαια και εκμεταλλεύονται τον ορυκτό πλούτο φιλοαμερικανικών κρατών.
Το «πάγωμα» της κατασκευής του αγωγού South Stream, που συνιστά εκ των πραγμάτων αναβάθμιση του ΤΑΡ, καθιστά την Ελλάδα στρατηγικό εταίρο της Δύσης (ΗΠΑ-Ε.Ε.) σε θέματα ενέργειας. Παράλληλα, όμως, πιθανόν να οδηγήσει στο «πάγωμα» των ελληνορωσικών σχέσεων.
