Οι τελευταίες εβδομάδες θυμίζουν δεκαετία του ’90 στα Βαλκάνια. Απλά, ασήμαντα με την πρώτη ματιά, γεγονότα σκιαγραφούν ένα σκηνικό έντασης που, αν δεν επιδειχθεί ψυχραιμία, μπορεί να αιματοκυλήσει αυτή την ευαίσθητη περιοχή. Ειδικότερα τώρα, που το φαινόμενο του τζιχαντισμού μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αρνητικών εξελίξεων. Και πάλι το κουβάρι του επικίνδυνου αλυτρωτισμού ξεκίνησε από τα Σκόπια, με ενορχηστρωτές τους Αλβανούς εθνικιστές.
Οι συγκρούσεις στο Κουμάνοβο με 22 νεκρούς –αστυνομικούς και ενόπλους που τα Σκόπια χαρακτηρίζουν «Αλβανούς τρομοκράτες»– «έριξαν λάδι στη φωτιά στην, ήδη, βαθιά πολιτική κρίση στην πΓΔΜ και επαναφέρουν την απειλή μιας γενικευμένης έντασης. Ευρωπαϊκή Ένωση, ΝΑΤΟ και ΟΑΣΕ υπογραμμίζουν τη σημασία διαλόγου μεταξύ όλων των πολιτικών πλευρών, ιδιαίτερα ενώπιον της εύφλεκτης κατάστασης.
Το υπουργείο Εσωτερικών της πΓΔΜ καταγγέλλει ότι οι καθοδηγητές της «τρομοκρατικής ομάδας» στο Κουμάνοβο ήταν πέντε Κοσοβάροι, που μάλιστα είχαν υπάρξει μέλη του UCK. Στο Κουμάνοβο, μετά τις συγκρούσεις του Σαββατοκύριακου, η κατάσταση είναι πλέον ομαλή και τον έλεγχο έχουν οι δυνάμεις ασφαλείας.
Διαδηλώσεις για στήριξη της κυβέρνησης
Σημαίες με τον 16άκτινο ήλιο της Βεργίνας και χάρτες της λεγόμενης «Μεγάλης Μακεδονίας» κρατούσαν οπαδοί του κυβερνώντος κόμματος VMRO-DPMNE στα Σκόπια, κατά τη διάρκεια αντι-εκδήλωσης, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα με κεντρικό ομιλητή των πρωθυπουργό, Νίκολα Γκρούεφσκι.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ομιλίας, οπαδοί του Γκρούεφσκι χαιρετούσαν με τον γνωστό εθνικιστικό χαιρετισμό, σύμβολο του σκοπιανού αλυτρωτισμού. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα τρία σηκωμένα δάχτυλα, που συμβολίζουν τα υποτιθέμενα τρία διαιρεμένα κομμάτια της Μακεδονίας (Βαρδάρη, Αιγαίο και Πιρίν) και το «ο» από τη σκοπιανή λέξη «οbedineta», που σημαίνει «ενωμένη».
Στη διάρκεια της ομιλίας του, ο Σκοπιανός πρωθυπουργός κατηγόρησε τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Ζόραν Ζάεβ, πως με τις ενέργειές του στοχεύει στην αποσταθεροποίηση της χώρας. Η συγκέντρωση αυτή του VMRO-DPMNE αποτελεί «απάντηση» της κυβέρνησης του Νίκολα Γκρούεφσκι στη μεγάλη αντικυβερνητική συγκέντρωση που πραγματοποίησε την περασμένη Κυριακή η αντιπολίτευση, μπροστά από το κτήριο της κυβέρνησης στα Σκόπια, κατά την οποία δεκάδες χιλιάδες υποστηρικτές της αντιπολίτευσης, και όχι μόνο, ζήτησαν την παραίτηση της κυβέρνησης του Νίκολα Γκρούεφσκι.
Το… φάντασμα της Ολμπράιτ
Και εκεί που την είχαμε ξεχάσει, έκανε ξανά την εμφάνισή της η πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μαντλίν Ολμπράιτ. Με προκλητικό τρόπο, έσπευσε να μιλήσει για «ελληνικό δάκτυλο στα επεισόδια του Κουμάνοβο».
Μιλώντας στο πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς, σε εκδήλωση για τη Βοσνία και το μέλλον της στην Ευρώπη, η κα Ολμπράιτ ρωτήθηκε από τον γνωστό δημοσιογράφο, Σκοπιανό Μεθόδιο Κολόσκι, και οι απαντήσεις της φανέρωσαν πολλά για την αντίληψη συγκεκριμένων κύκλων στις ΗΠΑ σε σχέση με τα Βαλκάνια. «Το θέμα της ονομασίας της FΥΡΟΜ είναι από τα πιο τρελά ζητήματα διεθνών σχέσεων όλων των εποχών», είπε η κα Ολμπράιτ και πρόσθεσε: «Δεν έχω ιδέα τι θα γίνει. Όλοι αποκαλούν πλέον το κράτος Μακεδονία, αλλά αυτό είναι το μικρότερο από τα προβλήματά του». Η πρώην Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών προχώρησε ακόμη παραπέρα, λέγοντας: «Νομίζω πως τα πρόσφατα γεγονότα (σ.σ. εννοεί, προφανώς, τα επεισόδια στο Κουμάνοβο) είναι πολύ ανησυχητικά, οι εξτρεμιστικές ενέργειες, ο διαχωρισμός σε μικρά εθνικιστικά γκρουπ, η σχέση που έχει το Κόσοβο και τι κάνουν οι Έλληνες γι’ αυτό».
Φαίνεται ότι κάποιοι κύκλοι δεν ξεχνούν και, μάλιστα, είναι υπερήφανοι για την τραγική επέμβαση στα Βαλκάνια, που δημιούργησε ψευδαισθήσεις αλυτρωτισμού σε Σκόπια και Αλβανία και νομιμοποίησε ψευδο-κράτη, όπως το Κόσοβο. Σε αυτή την αναμπουμπούλα, η Αλβανία έσπευσε να το εκμεταλλευτεί και να αμφισβητήσει ακόμα και τα ελληνικά χερσαία σύνορα.
Προκαλεί πάλι η Αλβανία
Ξαφνικά και αψυχολόγητα, η Αλβανία με ρηματική διακοίνωση προς το υπουργείο Εξωτερικών αμφισβήτησε την οριοθέτηση της ΑΟΖ στα ελληνικά θαλάσσια σύνορά μας. Η Αλβανία ζητά να μην επιτραπεί η έρευνα στο οικόπεδο 1, που θεωρεί ότι καταλαμβάνει μέρος της αλβανικής υφαλοκρηπίδας. Η κίνηση αυτή της Αλβανίας έρχεται σε συνέχεια μιας παλαιότερης ιστορίας, τότε που η Ελλάδα έφτασε τόσο κοντά στο να οριοθετήσει για πρώτη φορά ΑΟΖ με μια γειτονική χώρα, αλλά κάτι συνέβη την τελευταία στιγμή.
Θα περίμενε κανείς τα πράγματα στο Ιόνιο Πέλαγος να είναι πιο εύκολα. Το Ιόνιο δεν συνορεύει με την Τουρκία, δεν υπάρχει το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και στα ήρεμα νερά του δεν έχει κάνει βόλτες τουρκικό σεισμικό σκάφος.
Υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες ότι οι Τούρκοι, και τότε και τώρα, είχαν ενεργή εμπλοκή για την ακύρωση συμφωνίας για την υφαλοκρηπίδα στο Ιόνιο. Όπως έκαναν και τώρα, είτε δωροδοκώντας είτε στηρίζοντας εθνικιστικούς θύλακες στην Αλβανία. Αυτούς τους θύλακες που οραματίζονται μια «Μεγάλη Αλβανία».
Παρά την ακύρωση, όμως, από το δικαστήριο η συμφωνία τυπικά ισχύει. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός, Έντι Ράμα, ανοιχτά ανθέλληνας και στηριζόμενος από σκοτεινά κέντρα, φτάνει τώρα να αμφισβητεί και τα ελληνικά χερσαία σύνορα και να προκαλεί, όπως έκανε και με πρόσφατη επίσκεψή του στη Σερβία αναφορικά με το Κόσοβο. Και όλα αυτά, εν μέσω δημοτικών εκλογών που θα διεξαχθούν στις 21 Ιουνίου. Το «κλειδί» είναι τι θα κάνουν οι «ισχυροί», δηλαδή ΕΕ, ΗΠΑ και Ρωσία.
Ρωσική ανησυχία, ευρωπαϊκή σιωπή
Πέρα από οποιαδήποτε ανάλυση, το «ειδικό ινστιτούτο» Stratfor αναφέρει για τα Βαλκάνια μετά τα νέα «πολεμικά δεδομένα» στην περιοχή. «Η Ρωσία, η Τουρκία και η Δύση έχουν έναν κοινό αντίπαλο στα Βαλκάνια: την πολιτική αστάθεια. Ευρισκόμενη στη συμβολή τριών ιστορικών αυτοκρατοριών, αυτή η λωρίδα γης μεταξύ της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας βρίσκεται από καιρό στο επίκεντρο του ανταγωνισμού των παγκόσμιων δυνάμεων.
Σήμερα είναι μία από τις αρένες της αντιπαράθεσης μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. Ωστόσο, καθώς και οι δύο πλευρές προσπαθούν να ‘‘αγοράσουν’’ επιρροή με επενδύσεις και ενεργειακά πρότζεκτς και με την Τουρκία να προσπαθεί και αυτή να ακολουθήσει, οι εσωτερικές πολιτικές αλλαγές απειλούν να υπονομεύσουν τις εξωτερικές προσπάθειες για την εξέλιξη και τη διαμόρφωση της περιοχής».
Οι ηγέτες της Δύσης έχουν δείξει και αυτοί ενδιαφέρον για την περιοχή, με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Τζον Κέρι, και τον Βρετανό ομόλογό του, Φίλιπ Χάμοντ, να επισκέπτονται τη Βουλγαρία τον Ιανουάριο, ενώ υψηλόβαθμοι Αμερικανοί αξιωματούχοι επισκέπτονται τακτικά τη Ρουμανία.
Χώρες, όπως η Σερβία και η πΓΔΜ, δεν είναι πιθανό να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την επόμενη δεκαετία, λόγω εσωτερικού διχασμού και διότι προσκρούουν σε αντιδράσεις από τα σημερινά μέλη της ΕΕ.
Τα τουρκικά συμφέροντα
Η Τουρκία έχει τους δικούς της πολιτισμικούς δεσμούς και τα δικά της οικονομικά συμφέροντα στα Βαλκάνια, όμως προς το παρόν δεν έχει τους πόρους και τη στρατιωτική δύναμη για να ανταγωνιστεί τη Ρωσία ή τη Δύση.
Ένας από τους στρατηγικούς στόχους της είναι να διατηρήσει την επιρροή της στη Μαύρη Θάλασσα.
Παρά την προσοχή που απαιτούν από τις μεγαλύτερες δυνάμεις, τα Βαλκάνια είναι συχνά μια ασταθής περιοχή και η αστάθεια αυτή μπορεί να δυσκολέψει την επιρροή των ξένων δυνάμεων. Η κυβέρνηση της πΓΔΜ υποστηρίζει πως η επιχείρηση καταστολής στο Κουμάνοβο είχε στόχο να αποτρέψει την εκτέλεση τρομοκρατικών επιθέσεων στη χώρα. Ωστόσο, ο χρονισμός της επιχείρησης έκανε πολλούς να πιστέψουν πως αυτή είχε πολιτικά κίνητρα – ότι ήταν ένας αντιπερισπασμός που θα μπορούσε να στρέψει την προσοχή από το θέμα των παράνομων παρακολουθήσεων που προσφάτως ήρθε στο φως. Καθώς ‘‘παίζονται’’ τόσα πολλά, ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας στήριξε σθεναρά την κυβέρνηση της πΓΔΜ έναντι των διαδηλώσεων.
Οι συγκρούσεις στην πΓΔΜ εγείρουν το φάσμα νέων εθνοτικών εντάσεων και βίας στα Βαλκάνια, όπου τα πολιτικά σύνορα δεν συμπίπτουν με τα εθνικά όρια. Η οχλαγωγία της βαλκανικής πολιτικής σκηνής δίνει τη δυνατότητα στις ξένες δυνάμεις να αυξήσουν την επιρροή τους μέσω οικονομικής και πολιτικής στήριξης προς τις τοπικές κυβερνήσεις. Οι γεωπολιτικές αντιπαλότητες και οι τοπικές διαμάχες στην περιοχή δημιουργούν ιστορικά έναν εκρηκτικό συνδυασμό», καταλήγει το Ινστιτούτο Stratfor.
* Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ που κυκλοφόρησε το Σάββατο 23/05/2015.
