Του Δ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Σε πλήρη και πολυεπίπεδη αναδιάρθρωση του σωφρονιστικού συστήματος προχωρά το υπουργείο Δικαιοσύνης με σειρά παρεμβάσεων που βελτιώνουν την καθημερινότητα των εγκλείστων, ενισχύουν την υγειονομική τους περίθαλψη και μετριάζουν το διογκούμενο πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις φυλακές.
Παρά τα ελάχιστα κονδύλια που διατίθενται σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο Αντώνης Ρουπακιώτης σε συνεργασία με τον Κώστα Καραγκούνη έχουν ήδη επιδείξει αποτελέσματα στην προώθηση των έργων κατασκευής νέων σωφρονιστικών καταστημάτων και επέκτασης των υφιστάμενων, καθώς και στις παρεμβάσεις για ενίσχυση της κοινωφελούς εργασίας ορισμένων κατηγοριών φυλακισμένων και αποφυλάκισης άλλων με τη χρήση ειδικού «βραχιολιού» παρακολούθησής τους.
Το πρώτο μεγάλο στοίχημα για την ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης στον τομέα του σωφρονιστικού συστήματος κερδήθηκε πριν από περίπου ένα μήνα, όταν ο υφυπουργός Κώστας Καραγκούνης εγκαινίασε το νέο κατάστημα κράτησης στην Αγιά Χανίων. Τα στελέχη του υπουργείου έδωσαν μια μεγάλη μάχη και, τελικά, με επίμονες προσπάθειες κατάφεραν να υπερβούν νομικές δυσκολίες, διοικητικά εμπόδια και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, οι οποίες καθιστούσαν αδύνατη αρχικά τη λειτουργία του συγκεκριμένου σωφρονιστικού καταστήματος.
Οι υπερσύγχρονες φυλακές έχουν ανεγερθεί σε έναν χώρο 50 στρεμμάτων, ενώ σε τίποτα δεν θυμίζουν την προηγούμενη κατασκευή, που είχε χαρακτηριστεί από τον υπουργό Δικαιοσύνης Αντώνη Ρουπακιώτη ως «ποντικότρυπα». Το πεπαλαιωμένο συγκρότημα, που αντιμετώπιζε προβλήματα στατικότητας, διαδέχτηκαν τα νέα κτήρια της Αγιάς, συνολικής επιφάνειας 15.025 τ.μ. με υπόγειους χώρους 2.710 τ.μ.
Τα κτήρια της κυρίως φυλακής περιλαμβάνουν 200 κελιά διαμονής των κρατουμένων, χώρους εντευκτηρίων, αίθουσες ψυχαγωγίας, χώρους ανοιχτού και κλειστού επισκεπτηρίου, καθώς και ιδιαίτερα προαύλια για τον καθημερινό αυλισμό των κρατουμένων.
Η δαπάνη του έργου άγγιξε τα 23.050.000 ευρώ, ενώ όλο το συγκρότημα ελέγχεται με σύγχρονο κεντρικό ηλεκτρονικό σύστημα και περικλείεται από τρεις περιμετρικούς τοίχους. Το κατάστημα κράτησης Αγιάς, χωρητικότητας 600 θέσεων, λειτουργεί πλήρως, ενώ έχει δρομολογηθεί η πλήρης στελέχωση των φυλακών με το απαραίτητο προσωπικό έτσι ώστε μέσα στις επόμενες ημέρες να επανδρωθούν όλες οι πτέρυγες και να φιλοξενήσουν κρατούμενους, οι οποίοι θα μεταφερθούν από άλλα σωφρονιστικά καταστήματα.
Οι νέες φυλακές, όμως, στην Κρήτη δεν αποτελούν τη μοναδική ενέργεια του υπουργείου Δικαιοσύνης για την αποσυμφόρηση του υπερφορτωμένου σωφρονιστικού συστήματος. Σύντομα, ένα κατάστημα κράτησης θα υπερδιπλασιάσει τη δυναμικότητά του, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να ανοίξει τις πύλες της άλλη μια υπερσύγχρονη φυλακή χωρητικότητας 600 θέσεων.
Οι νέες πτέρυγες
Σήμερα στα 33 σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας φιλοξενούνται περίπου 12.500 κρατούμενοι με δυνατότητα χωρητικότητας 9.300 τροφίμων. Όπως παραδέχονται και οι αρμόδιοι, το σωφρονιστικό σύστημα βρίσκεται σε κρίσιμη περίοδο, αφού τα κύρια δομικά προβλήματα των καταστημάτων κράτησης (υπερπληθυσμός, υποστελέχωση) διογκώνονται από το οξύ οικονομικό πρόβλημα της χώρας μας. Ο προϋπολογισμός του υπουργείου Δικαιοσύνης λόγω της δημοσιονομικής πολιτικής έχει υποστεί κατακόρυφη μείωση. Έτσι, από τα 950.000.000 ευρώ το 2010 μειώθηκε περίπου κατά 42%, φτάνοντας σήμερα τα 550.000.000 ευρώ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι για την προηγούμενη χρονιά είχε προϋπολογιστεί για το σωφρονιστικό σύστημα το ποσό των 110.000.000 ευρώ. Από αυτά, 85.000.000 ευρώ δαπανηθήκαν για μισθοδοσίες και 25.000.000 ευρώ για λειτουργικές δαπάνες. Τα παραπάνω νούμερα αποδεικνύουν ότι η Ελλάδα διαθέτει πολύ μικρότερα κονδύλια για το σωφρονιστικό της σύστημα σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με έκθεση του 2010, η Πορτογαλία με 11.600 κρατούμενους δαπανά 217.000.0000 ευρώ για το σωφρονιστικό της σύστημα, η Σουηδία με 7.000 κρατούμενους 580.000.000 ευρώ, η Ουγγαρία με 16.500 κρατούμενους 196.000.000 ευρώ και η Αυστρία με 8.600 κρατούμενους 350.000.000 ευρώ.
Στη Νιγρίτα Σερρών
Παρά τις δυσκολίες και τα ακανθώδη προβλήματα, το υπουργείο σύντομα θα παραδώσει σε πλήρη λειτουργία το κατάστημα κράτησης της Νιγρίτας Σερρών. Αυτήν τη στιγμή, η συγκεκριμένη φυλακή φιλοξενεί 240 κρατούμενους, ενώ μετά τις απαραίτητες ενέργειες που έχουν γίνει θα μπορούν και οι πέντε πτέρυγές της να ανοίξουν τα κελιά τους, ανεβάζοντας τον αριθμό των κρατουμένων στα 600 άτομα.
Παράλληλα, με νομοθετική ρύθμιση στα υφιστάμενα κλειστά τμήματα των αγροτικών καταστημάτων κράτησης έχουν μεταχθεί κατάδικοι που εκτίουν ποινές έως δέκα ετών. Ήδη, έχουν αδειάσει αστυνομικά τμήματα από κρατουμένους, ενώ αποσυμφορήθηκαν και πτέρυγες φυλακών. Άλλο ένα μεγάλο στοίχημα για την ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης είναι να καταφέρει μέσα στο άμεσο χρονικό διάστημα να αποπερατωθούν και οι εργασίες του καταστήματος κράτησης στο Νικηφόρο Δράμας. Πρόκειται για άλλη μια επίσης υπερσύγχρονη φυλακή χωρητικότητας 600 ατόμων. «Πρόθεση του υπουργείου είναι να βελτιώσει άμεσα τη λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος. Στόχος μας είναι να καλυτερεύσουμε τις υποδομές δημιουργώντας νέες φυλακές, όπως πρόσφατα κάναμε στην Αγιά των Χανίων. Σύντομα θα παραδώσουμε και το υπερσύγχρονο κατάστημα κράτησης στο Νικηφόρο Δράμας, με αποτέλεσμα να υπάρξει σημαντική αποσυμφόρηση στον πληθυσμό των υπόλοιπων φυλακών» δηλώνει στο «Π» ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Καραγκούνης.
Παράλληλα, το περίφημο «βραχιολάκι», ως μέσο εντοπισμού των κρατουμένων, έρχεται και όπως όλα δείχνουν θα μπει σε εφαρμογή, βοηθώντας στην αποσυμφόρηση των φυλακών. Η νομοπαρασκευαστική επιτροπή που συστήθηκε για το θέμα του ηλεκτρονικού συστήματος γεωεντοπισμού ολοκλήρωσε το έργο της. Έτσι η τεχνολογία αναμένεται να βρίσκεται στην υπηρεσία τής Δικαιοσύνης. Το «βραχιολάκι» θα λειτουργεί είτε ως περιοριστικός όρος αντί της προσωρινής κράτησης για κατηγορίες αδικημάτων, είτε κατά το στάδιο λήψης αδειών από τους κρατουμένους, αλλά και κατά την υπό όρους απόλυσή τους.
Ο διαχωρισμός και η κοινωφελής εργασία
Το υπουργείο Δικαιοσύνης προχωρά και σε μια ακόμη δέσμη μέτρων, καθώς μοναδικός του στόχος δεν είναι η αποσυμφόρηση των φυλακών. Βασικές του προτεραιότητες είναι ο εξανθρωπισμός των συνθηκών κράτησης, η επανένταξη των τροφίμων στην κοινωνία και ο διαχωρισμός των κρατουμένων ανάλογα με τα αδικήματα που έχουν διαπράξει.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, η ιατρική υποστήριξη στα καταστήματα κράτησης δεν είναι επαρκής, καθώς δεν υπάρχουν σε όλες τις φυλακές μόνιμοι γιατροί και οι ελλείψεις καλύπτονται από κατ’ επίσκεψη γιατρούς, ο αριθμός των οποίων έχει μειωθεί λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών.
Διασύνδεση με ΕΣΥ
Έτσι, με διάταξη που πρόσφατα νομοθετήθηκε, δίνεται η δυνατότητα άμεσης σύνδεσης των φυλακών με το ΕΣΥ, αφού ήταν αναγκαίο να ενισχυθούν τα καταστήματα κράτησης με ιατρικό και βοηθητικό προσωπικό από τα οικεία νοσοκομεία. Το υπουργείο Δικαιοσύνης, όμως, χαράζει έναν νέο χάρτη, αφού στοχεύει στον διαχωρισμό των κρατουμένων βαριάς και ήπιας εγκληματικότητας.
Μάλιστα, συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή προκειμένου να εξετάσει την αξιοποίηση των αγροτικών φυλακών Τίρυνθας, Κασσάνδρας, Κασσαβέτειας και Αγιάς Χανίων, προκειμένου να κατασκευαστούν με «οικονομικό και αποτελεσματικό» τρόπο νέοι χώροι για κρατουμένους ήπιας εγκληματικότητας.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μετά την πάροδο είκοσι και πλέον ετών, ικανοποιείται ένα πάγιο αίτημα της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας και των διεθνών οργανισμών που διαπιστώνουν την ανάγκη ορθολογικής διαχείρισης του πληθυσμού των κρατουμένων και βελτίωσης συνθηκών κράτησης. Ταυτόχρονα με την αξιοποίηση των εκτάσεων των τεσσάρων αυτών αγροτικών φυλακών θα επιτευχθεί η αποσυμφόρηση των άλλων φυλακών, καθώς προβλέπεται να δημιουργηθούν χίλιες νέες θέσεις κρατουμένων.
«Αποτελεί προτεραιότητά μας ο διαχωρισμός των κρατουμένων σε βαριάς και ήπιας εγκληματικότητας. Για τον λόγο αυτόν, έχουμε συστήσει νομοπαρασκευαστική επιτροπή, η οποία ήδη τελείωσε τις εργασίες της και σύντομα θα προχωρήσουμε στις κατάλληλες ενέργειες» αναφέρει στο «Π» ο υφυπουργός Δικαιοσύνης. Συνεχίζοντας, ο Κώστας Καραγκούνης προσθέτει: «Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να εκμεταλλευτούμε τις δυνατότητες που μας παρέχει το σωφρονιστικό μας σύστημα. Μπορούμε να καλλιεργήσουμε τις εκτάσεις των αγροτικών φυλακών, έτσι ώστε και προϊόντα να παράγουμε και να εισπράττει εισοδήματα το σωφρονιστικό μας σύστημα. Παράλληλα, με τον τρόπο αυτόν μπορούμε να δημιουργήσουμε νέες θέσεις εργασίας και να βοηθήσουμε στην επανένταξη πρώην κρατουμένων».
Νέος Κώδικας
Προς διαβούλευση βρίσκεται και αναμένεται να κατατεθεί άμεσα στη Βουλή ο νέος Σωφρονιστικός Κώδικας που θα βελτιώσει το σύστημα και θα εκσυγχρονίσει θεσμούς προς όφελος των κρατουμένων, με σκοπό τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους υπό καθεστώς περιορισμού της ελευθερίας τους.
Στόχος του υπουργείου Δικαιοσύνης, μέσα από τις νέες ρυθμίσεις που εισάγει, είναι η ομαλή επανένταξη των αποφυλακιζομένων στην κοινωνία. Η ημιελεύθερη διαβίωση κρατουμένων, η οργάνωση εργασίας έξω και μέσα από τα καταστήματα κράτησης ή η τμηματική έκτιση των ποινών και η υποχρεωτική για το δικαστήριο επιβολή παροχής κοινωφελούς εργασίας είναι μερικές από τις ρυθμίσεις που ήδη έχουν προωθηθεί.
Άμεση αντίδραση για ειδεχθή εγκλήματα
Γρήγορα ήταν τα αντανακλαστικά του υπουργείου Δικαιοσύνης σε δύο περιστατικά που συγκλόνισαν το πανελλήνιο και φρόντισε να καλύψει κάθε νομικό κενό, έτσι ώστε οι θύτες να μην μπορούν να τύχουν ευνοϊκών μεταχειρίσεων. Η πρώτη υπόθεση αφορά στην αποτρόπαια επίθεση που δέχτηκε το περασμένο καλοκαίρι η 15χρονη Μυρτώ στην Πάρο από έναν Πακιστανό. Ο αλλοδαπός δήλωσε ανήλικος, με αποτέλεσμα αρχικά να μεταφερθεί στις φυλακές ανηλίκων Αυλώνα. Το υπουργείο Δικαιοσύνης αμέσως ενέταξε στον νέο Κώδικα για τα ναρκωτικά τροπολογία, βάσει της οποίας οι ιατροδικαστές θα διακριβώνουν πλέον την πραγματική ηλικία των αλλοδαπών κατηγορουμένων που στερούνται ταξιδιωτικών και νομιμοποιητικών εγγράφων και δηλώνουν ανήλικοι, προκειμένου να τυγχάνουν ευεργετικής ποινής και σωφρονιστικής μεταχείρισης.
Το ίδιο συνέβη και με τη διαφυγή του 17χρονου Αφγανού από το Ίδρυμα Αγωγής Ανηλίκων Αρρένων Βόλου, που κατηγορείται για την άγρια δολοφονία του 29χρονου Θανάση Λαζανά στις Ιτιές της Πάτρας. Ο Αφγανός, μετά τη σύλληψή του τον περασμένο Μάιο, είχε προφυλακιστεί στις φυλακές ανηλίκων Αυλώνα, αλλά μετά τη συμπλήρωση του εξαμήνου μεταφέρθηκε στο Ίδρυμα από όπου κατάφερε να διαφύγει.
Το γεγονός αυτό αλλά και τα φαινόμενα που έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς, να απολύονται προσωρινά ανήλικοι κρατούμενοι ιδιαίτερης επικινδυνότητας πριν καν δικαστούν, οδήγησαν το υπουργείο Δικαιοσύνης να παρατείνει την προσωρινή κράτησή τους. Με τη νέα νομοθετική διάταξη παρατείνεται για ακόμη έξι μήνες η προσωρινή κράτηση ανηλίκων. Δηλαδή, η προφυλάκιση ανηλίκων από τους έξι μήνες, που ίσχυε μέχρι σήμερα, παρατείνεται στους δώδεκα μήνες, με δυνατότητα του δικαστηρίου να παρατείνει, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, για άλλους τρεις μήνες την κράτηση.
