Του Ειδικού Συνεργάτη
Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από το μέγα θέμα των διαπραγματεύσεων της κυβέρνησης με τους δανειστές έχουν προκαλέσει και πάλι έντονη ανησυχία σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας, καθώς οι πολίτες θεωρούν ότι το ενδεχόμενο μιας χρεοκοπίας της χώρας, και μάλιστα άτακτης, δεν μπορεί να αποκλειστεί, αν δεν υπάρξει αποδοχή των όρων που θέτουν πιεστικά οι δανειστές μας. Τι σημαίνει, όμως, μια χρεοκοπία για τον απλό Έλληνα πολίτη, για τις καταθέσεις μας, τα δάνειά μας, τα ακίνητά μας, τη δουλειά μας και τους μισθούς μας; Τι μπορεί να συμβεί στην κοινωνία από ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Η απάντηση δεν είναι απλή, διότι το τελευταίο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό της Αργεντινής, μιας χώρας που δεν ήταν συνδεδεμένη με κοινό νόμισμα και δεν συμμετείχε σε κάποια οικονομική ένωση.
Πολλά τα ερωτήματα
Στην περίπτωση της Ελλάδας, υπάρχουν πολλά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν:
– Αν η Ελλάδα φύγει από το ευρώ και επιστρέψει στη δραχμή ή σε όποιο άλλο νόμισμα, πού θα κλειδώσει η ισοτιμία;
– Θα υπάρξει αυτόματη υποτίμηση ή θα καθορίσουν την ισοτιμία οι αγορές;
– Πού θα διαμορφωθούν τα επιτόκια της δραχμής;
– Τι θα γίνει με τα δάνεια; Θα παραμείνουν σε ευρώ ή θα μετατραπούν σε δραχμές;
– Αν μετατραπούν σε δραχμές, με ποια ισοτιμία θα κλειδώσουν και με ποιο επιτόκιο θα επιβαρυνθεί ο δανειολήπτης σε ένα δάνειο συνδεδεμένο με το ΕΚΤ;
Αυτά και άλλα πολλά απασχολούν τους πολίτες αυτές τις κρίσιμες ώρες. Και είναι λογικό, διότι υπάρχει ένα γενικότερο σκοτάδι γύρω από το καθεστώς που θα ισχύσει, κυρίως για τα δάνεια, την επόμενη μέρα.
Υπάρχουν κάποιοι που λένε ότι στο πρώτο δευτερόλεπτο μετά την έξοδο της χώρας από το ευρώ, η ισοτιμία θα επιστρέψει στις 340,75 δραχμές. Το τι θα γίνει τα επόμενα λεπτά, ώρες ή μέρες, είναι κάτι που θα καθορίσει η κυβέρνηση της χώρας, στην περίπτωση υποτίμησης και βεβαίως οι αγορές, αφού είναι σίγουρο ότι θα αρχίσει ένα τρελό παιχνίδι στην αγορά συναλλάγματος που κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει το νόμισμά μας έναντι των υπολοίπων και ασφαλώς τα επιτόκιά του.
Ένας Θεός ξέρει…
Υπάρχουν και οι άλλοι που υποστηρίζουν ότι η ισοτιμία της δραχμής με το ευρώ θα καθοριστεί σε νέα επίπεδα που θα αντιπροσωπεύουν τα σημερινά δεδομένα, πριν ανοίξουν οι αγορές και πριν αρχίσει η διαπραγμάτευση στη συναλλαγματική αγορά. Από εκεί και πέρα, ένας Θεός ξέρει πού θα «προσγειωθεί».
Ένα άλλο ερώτημα, και μάλιστα σοβαρό, είναι το τι θα συμβεί στο ευρώ από το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της χώρας.
Και το σημειώνουμε αυτό, διότι είναι πάρα πολλοί οι συμπολίτες μας που έχουν «βγάλει» αρκετά χρήματα στο εξωτερικό. Αυτοί σίγουρα θα είναι οι ευνοημένοι της υπόθεσης. Όσο και να «πληγωθεί» το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, αν δεν διαλυθεί η ευρωζώνη, είναι σίγουρο ότι δεν θα «πληγωθεί» όσο η δραχμή.
Υπό την προϋπόθεση ότι η ελληνική χρεοκοπία δεν θα συμπαρασύρει Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ιρλανδία σε έναν οικονομικό «στρόβιλο» που θα έχει ως αποτέλεσμα τη διάλυση της ευρωζώνης και του κοινού νομίσματος. Τα σενάρια που περιγράφονται μπορεί να είναι τραβηγμένα, αλλά όχι απίθανα και έχουν αποκλειστικό σκοπό την ενημέρωση και μόνο.
Την «πληρώνει» το ίδιο το κράτος που χρεοκοπεί
Πάντως, από τη «βιβλιογραφία», προκύπτει ότι η πτώχευση ενός κράτους επιβαρύνει τους πάσης φύσεως πιστωτές του, το ίδιο το κράτος, την οικονομία του και τους πολίτες του. Αναλυτικότερα:
Όπως είναι φυσικό, οι πιστωτές ενός κράτους χάνουν εξ ολοκλήρου ή ένα μέρος αυτών που του έχουν δανείσει, καθώς επίσης τους τόκους των χρημάτων τους. Συχνά βέβαια, στο πλαίσιο διεθνών διαπραγματεύσεων, συμφωνείται η πληρωμή ενός ποσοστού των χρεών (για παράδειγμα, στη γνωστή κρίση της Αργεντινής, οι πιστωτές έχασαν μέχρι και το 75% των απαιτήσεών τους), η αποπληρωμή των οποίων «ρυθμίζεται» διαφορετικά, συνήθως ανάλογα με το «είδος» των πιστωτών (εσωτερικού, εξωτερικού, ιδιώτες, κράτη κ.λπ.).
Όταν πτωχεύσει ένα κράτος, μηδενίζει (περιορίζει σημαντικά) τις υποχρεώσεις του απέναντι στους πιστωτές του – γεγονός που «ελαφρύνει» τον προϋπολογισμό του, τόσο κατά το ποσό των τόκων, όσο και των δόσεων επιστροφής των δανείων (χρεολυσίων). Το ίδιο το κράτος «επιβαρύνεται», κυρίως, λόγω της απώλειας της εμπιστοσύνης και της αξιοπιστίας του, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον πιστοληπτικό του «θάνατο». Δηλαδή, το κράτος δεν είναι πλέον σε θέση να δανείζεται από τις χρηματαγορές, πόσω μάλλον με λογικά επιτόκια.
Καταστροφικά αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα της χρεοκοπίας ενός κράτους στην οικονομία του είναι καταστροφικά. Αμέσως μετά ακολουθούν:
– Μία πολύ μεγάλη τραπεζική κρίση (οι τράπεζες είναι συνήθως αυτές που κατέχουν σημαντικό μέρος των ομολόγων Δημοσίου, τα οποία υποχρεούνται να «αποσβέσουν»).
– Μία εκτεταμένη οικονομική κρίση (η εσωτερική ζήτηση μειώνεται, οι επενδυτές αποσύρουν μαζικά το σύνολο των χρημάτων τους, η παραγωγή συρρικνώνεται, ο πληθωρισμός «καλπάζει», το χρηματιστήριο καταρρέει, η αγορά των ακινήτων επίσης, λόγω απουσίας αγοραστών κ.λπ.).
– Μία νομισματική κρίση (οι ξένοι επενδυτές «αποφεύγουν» για μεγάλο χρονικό διάστημα τη «χρεοκοπημένη» οικονομία).
Η χρεοκοπία ενός κράτους σημαίνει πρακτικά για τους πολίτες του τη μείωση των αποταμιεύσεων τους, είτε επειδή είναι πιστωτές του κράτους τους, είτε επειδή το νόμισμα υποτιμάται ραγδαία (δεν ισχύει για τις χώρες του ευρώ), ενώ δεν προλαβαίνουν να κάνουν αναλήψεις από τους τραπεζικούς λογαριασμούς τους.
Η έμμεση επιβάρυνσή τους, όμως, από τα καταστροφικά αποτελέσματα στην οικονομία του κράτους (τράπεζες, επιχειρήσεις κ.λπ.) είναι πολύ πιο επώδυνη, κυρίως λόγω της υψηλής ανεργίας που ακολουθεί, καθώς επίσης της απώλειας όλων σχεδόν των κοινωνικών παροχών (παιδεία, υγεία κ.λπ.) που απολάμβαναν.
Επιστροφή στη δραχμή
Η επιστροφή στη δραχμή, όμως, τι σημαίνει; Tα ακόλουθα παραδείγματα θα δώσουν τις απαντήσεις…
1) Η διαδικασία μετάβασης της Ελλάδας από το ευρώ στη δραχμή (και δεν αναφερόμαστε μόνο στο σκέλος της εκτύπωσης των νέων δραχμών) θα είναι η περίοδος της απόλυτης φτωχοποίησης του Έλληνα. Ξαφνικά, η χρηματοδότηση από το εξωτερικό θα μηδενιστεί και η Ελλάδα δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να δεσμεύσει καταθέσεις για να πληρώσει μισθούς, συντάξεις ή να επιβάλει έκτακτο φόρο στις καταθέσεις.
2) Η επιστροφή της Ελλάδας στη δραχμή και η αποχώρηση από το ευρώ θα οδηγήσει σε μια μαζική έξοδο των ξένων από το ελληνικό χρηματιστήριο και τα ελληνικά ομόλογα. Το χρηματιστήριο, οι μετοχές των τραπεζών και των εταιρειών θα καταρρεύσουν. Οι τιμές των ομολόγων θα πέσουν στα επίπεδα χρεοκοπίας και οι αποδόσεις θα εκτιναχθούν σε επίπεδα χρεοκοπίας.
3) Η Ελλάδα θα υποβαθμιστεί σε καθεστώς επιλεκτικής χρεοκοπίας από όλους τους οίκους πιστοληπτικής διαβάθμισης.
4) Η Ελλάδα θα δεχόταν δύο ισχυρότατα σοκ της άμεσης αποεπένδυσης, της μαζικής και καθολικής αποχώρησης των ξένων και, ταυτόχρονα, η νέα δραχμή –με όποια συναλλαγματική ισοτιμία εμφανιζόταν έναντι του ευρώ και του δολαρίου– θα δεχόταν ακραίες κερδοσκοπικές πιέσεις ιστορικών διαστάσεων. Η ΤτΕ, χωρίς να διαθέτει συναλλαγματικά διαθέσιμα, θα ήταν πανεύκολος στόχος. Η χώρα θα ζούσε σκηνές πανικού, καθώς οι επιθετικές υποτιμήσεις της νέας δραχμής θα μηδένιζαν το όφελος της εκτύπωσης νέου χρήματος. Ό,τι θα κέρδιζε η Ελλάδα από τη νέα δραχμή, θα το έχανε από τις επιθετικές υποτιμήσεις.
Συνθήκες Μεσοπολέμου
5) Η ΕΚΤ, ακόμα και αν αποδεχόταν μια κλειδωμένη συναλλαγματική ισοτιμία με τη νέα δραχμή, η ΤτΕ δεν θα μπορούσε να αποκρούσει τις κερδοσκοπικές πιέσεις.
6) Τα επιτόκια της νέας δραχμής θα εκτοξεύονταν στο 20% με 30%. Η Ελλάδα δεν θα ήταν απλώς απομονωμένη από τις αγορές, θα αντιμετώπιζε συνθήκες Μεσοπολέμου λόγω του πληθωρισμού που θα εκτοξευόταν.
7) Ο βασικός μισθός των Ελλήνων δεν θα ήταν αποτιμημένος σε ευρώ και θα έφτανε τα 180 ευρώ από 586 ευρώ σήμερα.
8) Η Ελλάδα θα διέθετε χρέος, το οποίο θα ήταν σε αγγλικό δίκαιο, που σημαίνει τεράστιες υποχρεώσεις. Το χρέος δεν θα μπορούσε να διαγραφεί και αμέσως όλα τα διεθνή δικαστήρια θα δέσμευαν την περιουσία του ελληνικού κράτους στο εξωτερικό. Τα συναλλαγματικά αποθέματα θα είχαν καταστραφεί από την προσπάθεια της ΤτΕ να αποκρούσει τις κερδοσκοπικές επιθέσεις.
9) Οι τράπεζες θα καταστρέφονταν και με όρους ρευστότητας και με όρους κεφαλαίων. Τα NPLs θα έφθαναν σε επίπεδα ρεκόρ και το σύστημα θα δεχόταν ένα κραχ ιστορικών διαστάσεων.
10) Οι πολίτες θα προσπαθούσαν άρον άρον να διαφυλάξουν τα ευρώ τους, το σκληρό νόμισμα, έναντι της νέας δραχμής, του ασθενικού και αδύναμου ελληνικού.
11) Τα ελληνικά προϊόντα θα αποκτούσαν μια αυξημένη ανταγωνιστικότητα σε σχέση με το σήμερα, αλλά το όφελος από αυτό θα ήταν πενιχρό μπροστά στη ζημία που θα προκαλούσε η επιστροφή στη νέα δραχμή.
12) Με όρους ΑΕΠ, θα μειωνόταν έως 20%, που σημαίνει ότι μέσα σε ελάχιστους μήνες θα χάνονταν 36 δισ. ευρώ αξίας εθνικού πλούτου.
13) Ο πληθωρισμός θα εκτόξευε στα ύψη τιμές και επιτόκια. Ο τραπεζικός δανεισμός απλώς θα ήταν μια ιστορία που θα διηγούνταν οι γονείς στα παιδιά τους.
14) Η αγορά ακινήτων θα κατέρρεε. Με βάση ορισμένα στατιστικά μοντέλα που προσομοιάζουν της Αργεντινής, μια πρόσθετη πτώση στις τιμές των ακινήτων περίπου 35% με 40% από τις υφιστάμενες τιμές δεν θα αποτελούσε έκπληξη.
15) Το χρέος ως προς το ΑΕΠ λόγω της μεγάλης μείωσης του ΑΕΠ και της δραματικής υποτίμησης της περιουσίας της Ελλάδας από 177% του ΑΕΠ θα εκτοξευόταν στο 230% με 240%.
16) Η Ελλάδα με τη νέα δραχμή, τουλάχιστον για τα πρώτα δύο χρόνια, δεν θα ήταν γη της επαγγελίας, αλλά ένα απολειφάδι μιζέριας, φτώχειας και κακομοιριάς. Η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα είχε συνέπειες στην ελληνική κοινωνία όσο ακόμα τρία με τέσσερα ακραίας λιτότητας μνημόνια μαζί…
