Γράφει ο Φώτης Σιούμπουρας
Δεν ήταν μόνον βασανιστές και φονιάδες οι κατακτητές του Γ΄ Ράιχ. Ήταν και«στρατός αρχαιοκαπήλων», όπως τους αποκάλεσε επισήμως το ελληνικό κράτος το 1947, λίγο μετά την αποχώρησή τους από τη χώρα.
Η αποκάλυψη του «Π» το περασμένο Σάββατο ότι γερμανικός οίκος πρόκειται σε λίγες μέρες να βγάλει σε δημοπρασία κλεμμένες αρχαιότητες από την ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης προκάλεσε το ενδιαφέρον του υπουργείου Πολιτισμού, την οργή της κοινωνίας, ενώ επανέφερε στη δημοσιότητα το τεράστιο θέμα της αρπαγής ελληνικών αρχαιοτήτων από τους Ναζί.
Συνολικά, από 37 πόλεις της Ελλάδας οι κατακτητές άρπαξαν αρχαιολογικούς θησαυρούς ανυπολόγιστης αξίας, προκάλεσαν καταστροφές σε μουσεία και σε 17 περιοχές έκαναν αυθαίρετες ανασκαφές. Ο,τι βρήκαν στις ανασκαφές αυτές οι κατακτητές το πήραν μαζί τους. Οι Γερμανοί, ειδικότερα, έκλεψαν αρχαιότητες από 42 μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους (σ.σ.: αρχαιολογικές συλλογές, αγάλματα, ανάγλυφα, νομίσματα, χρυσοί στέφανοι, ιερά σκεύη κ.λπ.), ενώ και οι Ιταλοί, ακόμη και οι Βούλγαροι (στη Β. Ελλάδα), έκλεψαν αρχαιότητες από 33 μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους, προκαλώντας μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις και καταστροφές. Είναι χαρακτηριστικό ότι Γερμανοί Ναζί με πυροβολισμούς και ξιφολόγχες κατέστρεψαν αγάλματα και αγγεία στην Ακρόπολη και τον Κεραμεικό.
Όλα αυτά περιγράφονται με λεπτομέρειες σε έκθεση που εκδόθηκε από το υπουργείο Παιδείας το 1946, αμέσως μετά την αποχώρηση των κατακτητών. Μεταπολεμικά τρεις εκθέσεις συντάχθηκαν από το υπουργείο Παιδείας γι’ αυτήν τη λεηλασία (ενοποιήθηκαν στη συνέχεια σε έναν τόμο) στις οποίες αναφέρονται συνταρακτικές λεπτομέρειες.«Για τους Γερμανούς, όλα τα μνημεία ήταν ουρητήρια και κατά προτίμηση το εσωτερικό του Παρθενώνα», αναφέρεται στην έκθεση που εκδόθηκε από το υπουργείο Παιδείας, με τίτλο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής».
Eνα χρόνο αργότερα (1947) το υπουργείο Ανοικοδομήσεως εξέδωσε μελέτη του Κωνσταντίνου Δοξιάδη με τίτλο «Θυσίες της Ελλάδος, αιτήματα και επανορθώσεις στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο» στην οποία επισημαίνεται ότι «σε όλους σχεδόν τους αρχαιολογικούς τόπους που κατέλαβαν οι δυνάμεις του εχθρού προκάλεσαν σημαντικές καταστροφές, γιατί έκλεψαν, κατέστρεψαν, έχτισαν πυροβολικά και έργα, χωρίς να σέβονται τίποτε. Λεηλατήθηκαν, καταστράφηκαν, αλλά και υπέστησαν τεράστιες ζημιές επίσης πολλές βυζαντινές αρχαιότητες.
Και βέβαια, κυρίως εκκλησίες. Εκτιμάται ότι καταστράφηκαν 15 μοναστήρια, μεταξύ των οποίων τα ιστορικής σημασίας Αγίας Λαύρας και Μεγάλου Σπηλαίου και 300 εκκλησίες, με έργα μεγάλης πολιτιστικής αξίας. Αποκαλυπτικές για τη βαρβαρότητα απέναντι στα παγκόσμιας σημασίας μνημεία, αλλά και τον «επαγγελματισμό» στην αρχαιοκαπηλία, ακόμα και αρχαιολόγων Γερμανών είναι οι περιγραφές που υπάρχουν στον ειδικό τόμο του υπουργείου Παιδείας το 1946. Ειδικότερα:
Ακρόπολη:Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες με ξιφολόγχες ή άλλα μέσα αποσπούσαν κατεργασμένα μάρμαρα, φτάνοντας συχνά μέχρι την πλήρη καταστροφή σπουδαίων αρχιτεκτονημάτων. Δεν σεβάστηκαν ούτε τον Παρθενώνα (χρήση ως… ουρητηρίου). Αυτά γίνονταν καθημερινά σε όλο το διάστημα της κατοχής.
Αθήνα:Γερμανοί αξιωματικοί πήραν αρχαία κεφαλή γυναικός, σε άριστη κατάσταση, του 4ου αι. π.Χ., την οποία χάρισαν στο στρατάρχη List. Αυτός την έβγαλε από την Ελλάδα.
Κεραμεικός:Οι χιτλερικοί, κατά την αποχώρησή τους από την Αθήνα, πυροβόλησαν κατά του ανάγλυφου του Χάρωνος.
Σούνιο:Οι Γερμανοί, κατά την αποχώρησή τους, έκαναν ανατινάξεις κοντά στον Ναό του Ποσειδώνα. Ένα περιστύλιο της α΄ πλευράς κομματιάστηκε.
Κορωπί:Στο σχολείο ήταν συγκεντρωμένη η αρχαιολογική συλλογή. Οι Γερμανοί διέλυσαν τελείως αυτή τη συλλογή, πολλά αρχαία αντικείμενα τα χρησιμοποίησαν για να στολίσουν τη λέσχη τους, άλλα τα έκλεψαν και άλλα τα κατέστρεψαν.
Ελευσίνα:Γερμανοί στρατιώτες διέρρηξαν το μουσείο και αφαίρεσαν αγγεία και διάφορα ειδώλια. Επίσης, οι χιτλερικοί ανέτρεψαν κολόνες και κατέστρεψαν διάφορα αρχαία στο εκεί μουσείο. Ο,τι μπορούσαν το έπαιρναν ως «ενθύμιο». Με τις αρχαιότητες «προστάτευαν» το υδραγωγείο, το οποίο είχαν μετατρέψει σε καταφύγιο.
Αίγινα:Ο Γερμανός αρχαιολόγος Walter γέμισε (Αύγουστος και Σεπτέμβριος 1941), τέσσερα κιβώτια αρχαία από την Αίγινα και τα έβγαλε στο εξωτερικό.
Μυκήνες:Γερμανοί στρατιώτες πήραν (καλοκαίρι 1941) δύο πλάκες από τον κυκλικό περίβολο των τάφων. Πέντε Γερμανοί στρατιώτες μπήκαν(Αύγουστος 1943) στον Θησαυρό του Ατρέως και με κοπίδια, σφυριά κ.λπ. κατέστρεψαν τάφους για να αφαιρέσουν πέντε χάλκινους ήλιους. Άλλοι «συμβάρβαροί» τους πυροβόλησαν με περίστροφα τα λιοντάρια στην Πύλη των Λεόντων. Στο τέλος έγραψαν και τα ονόματά τους, για να… μείνουν στην Ιστορία.
Ολυμπία:Από την παραμονή των μηχανοκίνητων στον χώρο προξενήθηκαν μεγάλες ζημιές. Και όλα αυτά έγιναν ύστερα από τη διαβεβαίωση του αντιπροσώπου του Γ’ Ράιχ, Altenburg, ότι η Ολυμπία είναι χώρος «που ενδιαφέρει εξαιρέτως τον Hitler».
Κόρινθος Αγία Λαύρα: Από φωτιά που έβαλαν οι Γερμανοί καταστράφηκε ο πάνω όροφος των κελιών του μοναστηριού.
Καλαμάτα:Γερμανικό πυροβολικό κανονιοβόλησε το βυζαντινό μοναστήρι της Βελανιδιάς, μέσα στο οποίο υπήρχαν πολλές βυζαντινές εικόνες και πολύτιμη βιβλιοθήκη.
Χαλκίδα: Οι Γερμανοί αρχαιολόγοι Laufer και Harder έκαναν ανασκαφές(1941-2). Τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα ή αλλού.
Κωπαΐδα:Γερμανοί αρχαιολόγοι έκαναν παράνομες ανασκαφές σε σπήλαιο της Κωπαΐδας. Τα ευρήματα αγνοούνται.
Τιθορέα: Κοντά στον σταθμό της Τιθορέας οι Γερμανοί έκαναν διάφορες εργασίες. Βρήκαν 20 αρχαίους τάφους. Το περιεχόμενό τους δεν παραδόθηκε σε κανέναν Έλληνα αρμόδιο.
Θήβα: Θρασύτατη διάρρηξη στο μουσείο στις 29 Απριλίου 1941. Πολλά αρχαία εκλάπησαν και προξενήθηκαν μεγάλες ζημιές.
Ορχομενός:Οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν(Οκτώβριος 1944) ως στόχο βολής το μεσαιωνικό κάστρο. Μέρος του δ’ τείχους γκρεμίστηκε.
Βεργίνα:Χωρίς καμιά άδεια, ο Γερμανός αρχαιολόγος Exner έκανε ανασκαφές κοντά σε εκείνες του καθηγητή Ρωμαίου, μεταξύ Παλατίσας και Βεργίνας. Βρέθηκαν 4-6 τάφοι. Τα ευρήματα δεν παραδόθηκαν στις ελληνικές αρχές, αλλά στη γερμανική στρατιωτική διοίκηση.
Αμφίπολη:Εκατοντάδες αρχαία νομίσματα και άλλες αρχαιότητες άρπαξαν Γερμανοί στρατιώτες από πρόχειρες ανασκαφές που έκαναν στην περιοχή.
Κέρκυρα:Από γερμανικούς βομβαρδισμούς καταστράφηκαν: τον Σεπτέμβριο του 1943 ο βυζαντινός Ναός των Αγίων Πατέρων,οι βυζαντινοί Ναοί του Αγίου Δημητρίου και της Οδηγήτριας (σ.σ.: σε όλους υπήρχαν σπάνιες εικόνες), η Μητρόπολη των Καθολικών,μνημείο του 16ου αι., που περιείχε έργα εξαιρετικής ιστορικής αξίας, πολύτιμες ιστορικές επιγραφές, εικόνες και άλλα κειμήλια. Ο Ναός Ευαγγελισμού, οι τάφοι των ηρώων της ναυμαχίας της Ναυπάκτου, η Βιβλιοθήκη(βενετικό κτήριο του 18ου αι.), στην οποία υπήρχαν 70.000 τόμοι βιβλίων ‒ μεταξύ αυτών ιστορικά χειρόγραφα, πολλές πρώτες εκδόσεις Ελλήνων και ξένων συγγραφέων(π.χ. η 1η έκδοση του Shakespeare) λεηλατήθηκαν αγρίως.
Καλαμπάκα:Οι Γερμανοί κατέστρεψαν μέρος της οροφής του επισκοπικού ναού, καθώς και φορητές εικόνες, τις οποίες χρησιμοποίησαν για φωτιά. Σε όλες τις εκκλησίες της Καλαμπάκας, σε Αγία Βαρβάρα, Αγία Τριάδα, Άγιο Γεώργιο, στη διπλή εκκλησία των Αγίων Ιωάννη και Χαραλάμπους, έβαλαν φωτιά και τις κατέστρεψαν.
Μετέωρα:Καταστράφηκαν ή υπέστησαν μεγάλες ζημιές το Μοναστήρι της Μεταμόρφωσης (Μετέωρον), η Αγία Μονή, ο Άγιος Νικόλαος, ο Άγιος Στέφανος, ο Άγιος Χαράλαμπος, ο Παντοκράτορας, τα Μοναστήρια Ρουσάνου και Αγίου Αθανασίου.
Ελασσόνα-Πύθιον: Για να μαγειρέψουν, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν εικόνες.
Θεσσαλονίκη:Οπλισμένοι Γερμανοί εισέβαλαν (31/05/1944) στο Μουσείο «Άγιος Γεώργιος» και έκλεψαν μαρμάρινο άγαλμα γυναίκας και το έστειλαν στη Βιέννη.
Ποτίδαια:Οι Γερμανοί άρπαξαν(Απρίλιος 1941) όλη την αρχαιολογική συλλογή.
Χαλκιδική:Κατά τις εργασίες για στρατιωτικά έργα, οι Γερμανοί κατέστρεψαν νεκρόπολη, στην οποία βρέθηκαν σπουδαία αρχαία.
Κνωσός:Ο στρατηγός Ringel έκλεψε από το Μουσείο της Κνωσού 11 πήλινα μινωικά αγγεία, μια χάλκινη υδρία και ένα λίθινο αγγείο. Για πολλές μέρες, επίσης, μετέφεραν αντικείμενα από το μουσείο στο σπίτι όπου έμενε.Ακόμη, Γερμανοί στρατιώτες έκλεψαν ειδώλια των θεοτήτων του υστερομινωικού ιερού του ανακτόρου της Κνωσού, ενώ ο βασιλικός τάφος των Ισοπάτων καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τους Γερμανούς(τέλος 1941) για να χρησιμοποιήσουν το υλικό σε παραπήγματα επάκτιων πυροβολείων.
*Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδας «Το Παρασκήνιο» που κυκλοφόρησε το Σάββατο 04/10/2014
