Γράφει ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΠΟΥΤΣΗΣ
Μπροστά στα έκπληκτα μάτια των ανυποψίαστων πολιτών εκτυλίσσεται η νέα οδυνηρή τραγωδία του κυπριακού ελληνισμού. Η Ε.Ε. αποδεικνύεται δυνάστης και τιμωρός των Ελληνοκυπρίων, η Ρωσία αδιαφόρησε, το Ισραήλ και η Γαλλία σιώπησαν, ενώ οι ΗΠΑ ενθάρρυναν τις διεκδικήσεις των Τούρκων σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η οικονομία της Κύπρου και η ευημερία των Ελληνοκυπρίων στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες που παρείχε η Κύπρος ως τραπεζικό χρηματοπιστωτικό κέντρο. Και ακόμη, στηριζόταν στον τουρισμό και στη ναυτιλία. Σε αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε τα ευρήματα για μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην ΑΟΖ και, φυσικά, τη γεωστρατηγική θέση της Κύπρου στην πιο ενδιαφέρουσα, από οικονομικής, ενεργειακής και γεωπολιτικής απόψεως, περιοχή του πλανήτη, δηλαδή της Ανατ. Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
Συνεπώς, οποιαδήποτε απόφαση που αφορά στην Κύπρο δεν είναι μονοσήμαντη. Μπορεί η αφετηρία της να είναι η οικονομία, αλλά έχει συνέπειες και στη γεωπολιτική και στη γεωοικονομία και στην ενέργεια και στην ασφάλεια των αγωγών μεταφοράς ενέργειας. Ο ευρύτερος «ελληνικός χώρος», Ελλάδα και Κύπρος, έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, γιατί είναι το κέντρο μιας κατά Μπρεζίνσκι «μεγάλης σκακιέρας», ελέγχοντας την πρόσβαση της Ρωσίας στις «θερμές θάλασσες», συνδέοντας Ευρώπη και Μέση Ανατολή με δεσπόζουσα θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, ελέγχοντας τα Δαρδανέλλια και τα στενά του Σουέζ.
Ενδεικτική της πολυπλοκότητας της κρίσης στην Κύπρο είναι η συμπεριφορά της Ρωσίας. Σε ανάλυσή του, το αμερικανικό think tank, Stratfor, επισημαίνει ότι «η Ρωσία χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια την Κύπρο ως την offshore εταιρεία της». Επίσης, οι Αμερικανοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι το γερμανικό σχέδιο «διάσωσης» της Κύπρου είναι σύμφωνο με την «τρέχουσα καμπάνια της Μόσχας κατά της διαφθοράς, η οποία περιλαμβάνει και επαναπατρισμό κεφαλαίων». Η ρωσική κυβέρνηση δεν θέλει να εμφανιστεί ότι εμπλέκεται στη διάσωση «διεφθαρμένων κεφαλαίων», υποστηρίζει στην ανάλυσή του το Stratfor.
Προσθέτω ότι η Ρωσία δεν έχει κανένα λόγο να διαταράξει τις σχέσεις της με τη Γερμανία, χάριν της Κύπρου. Οι σχέσεις της Ρωσίας και της Γερμανίας στον ενεργειακό τομέα είναι πολύ στενές. Η Ρωσία καλύπτει το 60% των ενεργειακών αναγκών της Γερμανίας! Γι’ αυτό οι Ρώσοι υπέδειξαν στους Ελληνοκυπρίους να βρουν λύση μέσα στο πλαίσιο της ευρωζώνης.
Η Ευρώπη, και ειδικά η Γερμανία, έχει ισχυρή σχέση εξάρτησης από τη Ρωσία, σε ό,τι αφορά την προμήθεια σε φυσικό αέριο. Αν η Ρωσία αποκτήσει πρόσβαση και στο φυσικό αέριο της Κύπρου, τότε θα μεγάλωνε η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία. Και, φυσικά, η Ρωσία θα καθόριζε και την τιμή του φυσικού αερίου. Όμως, αυτή η προοπτική συγκρούεται μετωπικά με τα αμερικανικά γεωπολιτικά και ενεργειακά συμφέροντα. Η ανταποκρίτρια του ειδησεογραφικού πρακτορείου Bloomberg, Carol Matlack, γράφει ότι το να υπολογίζει σε βοήθεια της Ρωσίας είναι κακή ιδέα για την Κύπρο, αλλά και για την υπόλοιπη Ευρώπη, άποψη η οποία καθρεφτίζει απόλυτα τις θέσεις των ΗΠΑ. Αυτό θα έπρεπε να το γνώριζαν «καλά» οι Ελληνοκύπριοι βουλευτές πριν πουν «ΟΧΙ» στο σχέδιο του Eurogroup.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ρώσων Επιχειρηματιών της Κύπρου, Γιούρι Πιανίχ, αναφερόμενος στην υπόθεση του κυπριακού φυσικού αερίου, αποκάλυψε ότι «το ενδιαφέρον είναι φυσικά υψηλό στη Μόσχα, όμως, ακόμη βρισκόμαστε πολύ μακριά από την εκμετάλλευσή του και θα χρειαστεί να προηγηθούν μεγάλες επενδύσεις». Εκτίμησε ότι αυτός ήταν ο βασικός λόγος που η ρωσική πλευρά δεν ήταν έτοιμη να δεχτεί τις κυπριακές προτάσεις. Γι’ αυτό, άλλωστε, ο πρωθυπουργός της Ρωσίας, Μεντβέντεφ, σχολιάζοντας τις προτάσεις των Ελληνοκυπρίων για εξασφάλιση μεριδίων στα κοιτάσματα του υποθαλάσσιου φυσικού αερίου ή της ναυτικής βάσης στο νησί (ΠΑΦΟ), είπε ότι πρόκειται για «περίπλοκα» θέματα, ενώ υπενθύμισε και τις τυχόν ενστάσεις της Τουρκίας.
Οι απούσες δυνάμεις
Πρέπει, επίσης, να επισημάνουμε τις ηχηρές απουσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ούτε η Ουάσινγκτον, ούτε το Τελ Αβίβ έκαναν κάποια πολιτική κίνηση στήριξης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Απούσα «δήλωσε» και η Γαλλία. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ε.Ε., ο Γάλλος πρόεδρος δεν έχει ισχυρή θέση στα τεκταινόμενα στην Ευρώπη, δήλωσε ο νομπελίστας οικονομολόγος, Χριστόφορος Πισσαρίδης. «Σε αντίθεση με προηγούμενους Γάλλους προέδρους, ο κ. Ολάντ, στο πρόσωπο του οποίου είχαν δημιουργηθεί προσδοκίες για αλλαγή στάσης στην Ευρώπη σε ζητήματα οικονομικής πολιτικής, έχει εξαφανιστεί» δήλωσε στο ΡΙΚ.
Σε αυτή την πολύ δύσκολη περίοδο, η Κυπριακή Δημοκρατία έμεινε τραγικά μόνη. Ούτε καν και η Ελλάδα δεν ήταν σταθερά στο πλευρό της!
Μία απάντηση μπορεί να είναι ότι ο στρατηγικός ρόλος της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΟΧΙ της Κύπρου), ίσως, να υποβαθμίζεται και όχι να αναδεικνύεται στη νέα διεθνοπολιτική πραγματικότητα. Η γεωγραφία και η ενέργεια, τα δύο συγκριτικά πλεονεκτήματα της Κύπρου, ίσως να μην αξιοποιηθούν «αποκλειστικά» από την Κυπριακή Δημοκρατία. Για παράδειγμα, λύση του πολιτικού προβλήματος της Κύπρου θα αναδείκνυε άλλο κρατικό παραστάτη (κυπριακό προτεκτοράτο) πρωταγωνιστή των εξελίξεων.
Είναι σαφές ότι οι πολιτικές αποφάσεις είτε εθνικών, είτε υπερεθνικών κέντρων επιδρούν καταλυτικά στις ήδη εύθραυστες γεωπολιτικές ισορροπίες και διακρατικές συμμαχίες, στη στρατηγικότερη ίσως περιοχή του πλανήτη, όπου διακυβεύονται ύψιστα στρατηγικά συμφέροντα ισχυρών κρατών.
Τέλος, ο Έρικ Τόμσον, διευθυντής στρατηγικών σπουδών στο Αμερικανικό Κέντρο Ναυτικών Αναλύσεων, αναφέρει πως η Κύπρος θα μπορούσε να καταστεί ο καταλύτης των επόμενων γεωπολιτικών εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή, προσθέτοντας ότι «όπου η οικονομική κρίση συναντά τα ενεργειακά ζητήματα, τα προβλήματα μπορεί και να επιλυθούν με στρατιωτικά μέσα».
Πρόκειται για μια επισήμανση (στρατιωτική λύση της κρίσης) που θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ευρύτερου προβληματισμού από τις πολιτικές ηγεσίες των Αθηνών και της Λευκωσίας. Στις διεθνείς σχέσεις και στη γεωπολιτική δεν χωρούν ούτε συναισθηματισμοί, ούτε «ιστορικές» φιλίες εθνών, ούτε καν το θρησκευτικό ομόδοξο. Ο πολιτικός ρεαλισμός, οι συμμαχίες συμφερόντων και το δίκαιο του ισχυρότερου είναι πλέον τα κυρίαρχα στοιχεία της νέας διεθνοπολιτικής πραγματικότητας.
ΤΟΥΡΚΙΑ – ΙΣΡΑΗΛ: Η ανασύσταση της συμμαχίας και η κρίση στην Κύπρο
Αλλάζουν σημαντικά τα γεωπολιτικά και στρατηγικά δεδομένα στην ευρύτερη γεωγραφική μας περιοχή. Η επίσκεψη Ομπάμα στη Μέση Ανατολή είχε εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Ισραήλ και Τουρκία φαίνεται ότι γεφυρώνουν τις διαφορές τους και προχωρούν στην ανασύσταση της τουρκο-ισραηλινής συμμαχίας. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ζήτησε συγγνώμη από την Τουρκία για τα «λάθη» που ενδέχεται να οδήγησαν στον θάνατο των εννιά Τούρκων ακτιβιστών, το 2010, κατά την επίθεση των ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων εναντίον του στολίσκου που μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα.
Αυτό που επεδίωκε επί τρία χρόνια η αμερικανική διπλωματία ήταν η εξομάλυνση των σχέσεων Τουρκίας – Ισραήλ. Τελικά, ευοδώθηκαν οι προσπάθειες και ο Νετανιάχου αγνόησε την απόφαση που είχε ληφθεί, να μη ζητήσει συγγνώμη το Ισραήλ από την Τουρκία. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Λίμπερμαν, διαφώνησε με την απόφαση Νετανιάχου, τον οποίο και επέκρινε δημόσια, παρότι τα κόμματά τους συνεργάζονται σε κυβερνητικό επίπεδο.
Η ηγέτιδα της αξιωματικής αντιπολίτευσης του Ισραήλ, Σέλι Γιατσίμοβιτς, υποστήριξε τον Νετανιάχου λέγοντας: «Μπορεί να αφήσουμε κατά μέρος την υπερηφάνεια για το καλό της χώρας» (Πολιτική ωριμότητα της ισραηλινής αντιπολίτευσης). Ο Ερντογάν είπε ότι είναι πολύ σημαντική μια ισχυρή σχέση φιλίας και συνεργασίας μεταξύ του εβραϊκού και του τουρκικού λαού. Παράλληλα, σημείωσε ότι η σχέση των δύο χωρών είναι «ζωτικής και στρατηγικής σημασίας» για την ειρήνη και τη σταθερότητα.
Έχει ιδιαίτερη πολιτική αξία η επαναπροσέγγιση, αφού η Τουρκία είχε αρχίσει να κεφαλαιοποιεί πολιτικά την αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ. Αυτή η αντιπαλότητα γίνεται και συστατικό στοιχείο της στρατηγικής της Τουρκίας, που επιθυμεί να γίνει ηγέτιδα δύναμη στη Μέση Ανατολή και στον αραβο-μουσουλμανικό σουνιτικό κόσμο.
Η δρομολογημένη από τις ΗΠΑ διπλωματική και πολιτική συνεργασία Τουρκίας – Ισραήλ, που θα επεκταθεί και στον στρατιωτικό τομέα, ασφαλώς δημιουργεί νέα δεδομένα στην ευρύτερη περιοχή. Θα αναβιώσει, κατά πάσα πιθανότητα, και ο στρατιωτικός άξονας ΗΠΑ-Ισραήλ-Τουρκία, που θα έχει και το αναγκαίο στρατηγικό βάθος για υψηλού ρίσκου στρατιωτικές επιχειρήσεις, όπως για παράδειγμα στο Ιράν. Ο Ομπάμα διαβεβαίωσε τον Νετανιάχου ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και δεν απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικών μέσων εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν!
Αναμένεται ότι θα υπάρξει μια νέα προσέγγιση στα φλέγοντα ζητήματα της περιοχής, όπως η Συρία, το Παλαιστινιακό, το Ιράν, ο Λίβανος, το Κουρδικό, η Κύπρος. Και, φυσικά, για τα θέματα που σχετίζονται με την εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων και της ασφάλειας των αγωγών, που θα μεταφέρουν φυσικό αέριο και πετρέλαιο στην Ευρώπη.
Οι Αμερικανοί έχουν καταστήσει σαφές ότι προτιμούν οι αγωγοί να διέρχονται από την Τουρκία. Επίσης, σχετικά με το Ιράν και τα σχέδια για αμερικανο-ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, αναμφίβολα η Τουρκία είναι πολύ πιο χρήσιμη από την Ελλάδα.
Σχετικά με την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και τις αναβαθμισμένες σχέσεις που έχουν με το Ισραήλ, μετά τη θεαματική τουρκο-ισραηλινή προσέγγιση, θα πρέπει να διασαφηνιστούν οπωσδήποτε κάποιες «λεπτομέρειες». Αν και είναι νωρίς για συμπεράσματα, τίθενται κάποια ερωτήματα σχετικά με την ελληνο-ισραηλινή στρατιωτικο-διπλωματική και οικονομική συμφωνία, στρατηγικής μάλιστα σημασίας, που υπογράφηκε μεταξύ των δύο χωρών (Ελλάδας και Ισραήλ) πριν από δύο χρόνια. Γενικά, οι καλές τουρκο-ισραηλινές σχέσεις δεν θα πρέπει να θεωρούνται απειλητικές προς την Ελλάδα, εφόσον φυσικά δεν προκύπτει σύγκρουση ζωτικών εθνικών συμφερόντων.
Πάντως, η ελληνική στρατιωτική ηγεσία είχε εκφράσει κάποιες επιφυλάξεις για τον ελληνο-ισραηλινό στρατιωτικό άξονα και προειδοποιούσαν την πολιτική ηγεσία ότι το Ισραήλ θα αναζητήσει, και με τη βοήθεια των ΗΠΑ σύντομα θα βρει, δίαυλο επικοινωνίας με την Τουρκία. Ωστόσο, επικράτησαν οι πολιτικές εκτιμήσεις για στρατηγική συμμαχία Ελλάδας – Ισραήλ.
Πάντως, η ελληνική κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε από την επαναπροσέγγιση Τουρκίας – Ισραήλ. Οι επισκέψεις των υπουργών Άμυνας, Μπεγλίτη και Παναγιωτόπουλου, αλλά και ανώτατων στρατιωτικών στο Ισραήλ, δεν απέφεραν σημαντικά αποτελέσματα στον τομέα των πληροφοριών σχετικά με τα απώτερα σχέδια των Ισραηλινών.
Τους αγνόησαν…
Και όμως, δύο πρώην υπουργοί Άμυνας του Ισραήλ, Μπάρακ και Ελιέζερ, καθώς και ο νέος υπουργός Άμυνας και πρώην αρχηγός των ισραηλινών Ένοπλων Δυνάμεων, στρατηγός Γιαλόν, με συχνές δηλώσεις τους είχαν ταχθεί υπέρ της άμεσης αποκατάστασης των σχέσεων του Ισραήλ με την Τουρκία, κυρίως στον στρατιωτικό-διπλωματικό τομέα! Και, όμως, οι δηλώσεις των κορυφαίων αξιωματούχων φαίνεται ότι αγνοήθηκαν από την ελληνική διπλωματία…
Με την Κυπριακή Δημοκρατία, όμως, τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει ισχυρές διακρατικές συμφωνίες με το Ισραήλ, για την οριοθέτηση της κυπριακής ΑΟΖ και την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου. Η ισχύς, όμως, αυτών των συμφωνιών έχει αμφισβητηθεί έντονα από την ισλαμική κυβέρνηση Ερντογάν. Είναι γνωστό ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει το κυριαρχικό δικαίωμα στην Κυπριακή Δημοκρατία να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες και γι’ αυτό διεκδικεί μεγάλο τμήμα της κυπριακής ΑΟΖ.
Η αποστασιοποίηση του Ισραήλ από την εν εξελίξει σοβαρή οικονομική κρίση της Κυπριακής Δημοκρατίας επιδέχεται περισσότερες από μία ερμηνείες. Και, πάντως, δεν φαίνεται να είναι άσχετη με τη νέα τουρκο-ισραηλινή προσέγγιση.
Στο «παιχνίδι» και η Τουρκία
Η Τουρκία δεν θα μπορούσε να λείπει από την κυπριακή κρίση. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Μπαγίς, δήλωσε: «Ο γείτονας έχει ανάγκη τον γείτονα. Αν τεθεί θέμα να βγει η Νότια Κύπρος από το ευρώ και θέλουν όπως οι Τουρκοκύπριοι, έτσι και οι Ελληνοκύπριοι να χρησιμοποιήσουν ως νόμισμα για την Κύπρο την τουρκική λίρα, εμείς αυτό το βλέπουμε θετικά και νομίζουμε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα να γίνει».
Επίσης, κυβερνητικοί αξιωματούχοι σε δηλώσεις τους στο πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερ είπαν ότι: «Η Τουρκία θα αμφισβητήσει οποιαδήποτε προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας για να αξιοποιήσει τα κοιτάσματα φυσικού αερίου». Και πρόσθεσαν ότι «ο πόρος αυτός ανήκει και στις δύο κοινότητες και η μελλοντική εκμετάλλευσή του δεν μπορεί να αφεθεί στη βούληση μόνον της Νότιας Κύπρου».
Όμως, και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Αλόν Λιέλ, μιλώντας στο CNN Turk, υποστήριξε ότι η ομαλοποίηση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας θα φέρει δραματικές αλλαγές στην Αν. Μεσόγειο. Ακόμη, πρόσθεσε ότι για το θέμα του φυσικού αερίου στην ΑΟΖ της Κύπρου «θα συνομιλήσουμε με την Τουρκία»!
Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι η Άγκυρα εκφράζει τις αντιρρήσεις της για χρήση των υδρογονανθράκων ως τμήμα του Ταμείου Αλληλεγγύης στην Κύπρο, με το επιχείρημα ότι έτσι δεν λαμβάνονται υπόψη και τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στους υδρογονάνθρακες.
«Η ιδέα της Ελληνοκυπριακής Διοίκησης της Νότιας Κύπρου να προσφέρει τις φυσικές πηγές του νησιού για τη συγκρότηση ενός επενδυτικού ταμείου αλληλεγγύης ή να εφαρμόσει οποιαδήποτε άλλη μορφή δανεισμού λόγω της τρέχουσας οικονομικής κρίσης, αγνοώντας τα εγγενή δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων που συνδιοικούν την περιοχή, είναι μία επικίνδυνη διακήρυξη της ψευδαίσθησης ότι είναι οι μόνοι ιδιοκτήτες του νησιού, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε νέα κρίση στην περιοχή» αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
Τον επίλογο αυτού του άρθρου ας το γράψει μια αμερικανική εφημερίδα. Σύμφωνα, λοιπόν, με τους «New York Times», η Κύπρος αρνείται να μάθει από τα λάθη της, ενώ τονίζεται ότι έφτασε η ώρα να πληρώσει ακριβά τις αμαρτίες της. Πέραν του γεγονότος ότι «οι Κύπριοι υπερεκτίμησαν τη διαπραγματευτική τους ισχύ», το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι το «όχι» της Κύπρου στο σχέδιο Ανάν ήταν αυτό που ουσιαστικά εκνεύρισε τους Ευρωπαίους, και όχι μόνο, εταίρους, με συνέπεια σήμερα να τιμωρείται. Ο αρθρογράφος τονίζει ότι το καλύτερο για την Κύπρο τώρα θα ήταν να συμμορφωθεί στις γερμανικές απαιτήσεις…
